Schepen bouwen

Waar meeuwen schreeuwden, piepen nu de wielen van de treinen richting station Amsterdam Centraal of Muiderpoort.

In plaats van schepen die van de helling liepen, verlaat nu iedere ochtend een stroom van elektrische vuilniskarretjes het terrein.Het uitzicht op een bedrijvig IJ is vervangen door de glanzende kantoorpanden van onder meer SBS 6. In eerste instantie herinnert nog maar weinig aan de scheepswerf van de Verenigde Oost-Indische Compagnie, die hier tussen 1670 en 1795 lag.

Maar zweef als een meeuw boven het terrein en je herkent de oude contouren die er toch nog blijken te zijn. Het terrein is nog steeds aan drie kanten door het water van oude vaarten omgeven. Je kunt ook nog de route volgen die Isaac du Bois iedere ochtend liep. Du Bois was tot zijn dood in 1758 bijna veertig jaar lang eerste boekhouder van de werf, en hij woonde vlakbij. De woning hoorde bij zijn loon, net als een vaste hoeveelheid turf, kaarsen en bier. Van zijn huis naast de lijnbaan, waar alle touwen voor het hijsen van de zeilen werden gemaakt, liep hij binnen vijf minuten naar zijn kantoor bij de ingang van de werf. Het kantoor stond op palen naast de brug, die de toegang tot het terrein vormde. Zo kon hij goed in de gaten houden hoe iedere dag ruim duizend arbeiders zich meldden om aan het werk te gaan. Na het luiden van de bel als teken dat de werkdag begon, ging de brug omhoog en mocht niemand meer zonder zijn toestemming het terrein verlaten.

Van het grote Zeemagazijn achter de ingang, dat in 1822 na het faillissement van de VOC met donderend geraas instortte, is niets meer te zien. Gebruik je fantasie maar voor een meer dan tweehonderd meter lang en vijfentwintig meter breed gebouw, met vijf verdiepingen vol handelswaren, maar ook tot de nok gevuld met bouwmaterialen voor schepen. Want de VOC was meer dan een transportbedrijf. Als de compagnie nu had bestaan, was het een vliegtuigmaatschappij geweest die zijn eigen toestellen had gebouwd. Op de drie scheepshellingen van de werf in Amsterdam zijn in honderd jaar achthonderd schepen gebouwd.

Twee van die hellingen zijn in 2000 en 2001 opgegraven. Nu staat op de plek een groot glazen kantoor. Boven werken de journalisten van Het Parool, beneden zit toch weer een werf: van de reinigingsdienst. Daarom eten daar 's middags mannen in feloranje pakken hun boterhamzakjes leeg.