Het verdriet van Peter Pan

Kinderen worden als vogels geboren op een eiland midden in de Kensington Gardens. Als je een kindje wilt, bijvoorbeeld een blond jongetje, schrijf dat dan op een stuk papier dat je vervolgens in de vorm van een bootje vouwt. Als je het bootje op het water van de Kensington Gardens laat varen, komt het terecht op het eiland. Je zult dan het gewenste kind krijgen.

Maar pas op, omdat alle kinderen ooit vogels waren, willen zij ontsnappen. Peter Pan was nog maar een week een mensenkind toen hij uit het raam klom en terugvloog naar de Kensington Gardens. Daar woont hij nog altijd. Hij is half mens en blijft zijn hele leven zeven dagen jong. Je moeder kent hem ook, uit de tijd dat zij nog op het eiland woonde. Maar ze is hem langzamerhand aan het vergeten. Ze is opgegroeid, volwassen geworden en wil dat jij dat ook doet. Maar als je goed nadenkt, dan kun je je misschien nog wel herinneren dat jij ooit ook hebt willen ontsnappen. Net als Peter Pan.

Het verhaal over Peter Pan wordt in de roman The little white bird (1902) van de Schotse schrijver J.M. Barrie verteld door een oude gepensioneerde soldaat aan het jongetje David, met wie hij lange wandelingen door de Kensington Gardens maakt. De oude soldaat wil de liefde van het jongetje voor zichzelf hebben en probeert daarom door middel van het verhaal over Peter Pan en het prenatale leven van kinderen duidelijk te maken dat het jongetje niet zoveel liefde aan zijn moeder verschuldigd is.

Het werkt. Het jongetje herinnert zich plotseling hoe wild hij als baby was en hoezeer zijn schouders jeukten op de plaats waar ooit zijn vleugels zaten. Hij weet weer dat hij door de schoorsteen probeerde te ontsnappen en hoe zijn moeder hem terugtrok en weer in zijn wiegje teruglegde.

In 1904 stelde Barrie de figuur van Peter Pan centraal in een gelijknamig toneelstuk dat hij in 1911 zou publiceren onder de titel Peter en Wendy. Deze versie van het verhaal over de jongen die nooit volwassen wilde worden en het meisje Wendy naar Neverland lokt zodat zij daar als een moeder kan zorgen voor de Lost Boys met wie hij allerlei avonturen beleeft, is nu wereldberoemd, onder meer dankzij de eerste filmversie uit 1924, de Disney tekenfilm uit 1954, de televisiefilm uit 1976, Hook van Steven Spielberg uit 1991 en de eind vorig jaar uitgekomen film Peter Pan van Lisa Fisher.

Ook het leven van Barrie is verfilmd, onder meer in 1978 naar aanleiding van de biografie van Andrew Birkin, J.M. Barrie and the Lost Boys. The real story behind Peter Pan die vorig jaar in herziene versie werd uitgegeven. Dit jaar komt J.M. Barrie's Neverland, een film over het leven van Barrie met Johnny Depp in de hoofdrol in de bioscopen. Wat voor man was het die door de creatie van Peter Pan op zo'n indrukwekkende wijze gestalte gaf aan zijn liefde voor kinderen en de pijn van het verlies van de kindertijd?

Barrie was een zonderlinge man. Hij was ongelukkig getrouwd en impotent. Dit laatste verklaarde hij eens met de opmerking ,,boys can't love''. Hij beschouwde zichzelf dus als een jongetje en niet als een volwassene, net als Peter Pan, de figuur die hij bedacht ter vermaak van de vijf jongetjes van de familie Llewellyn Davies voor wie hij zich na het overlijden van hun ouders als voogd opwierp. De jongetjes waarvan Barrie meerdere malen de blote billen fotografeerde, stonden model voor de Lost Boys in het verhaal over Neverland. Een pedofiel was hij niet, althans niet praktiserend, stelt zijn biograaf, die een en ander navroeg bij een toen nog levende beschermeling van de schrijver. Maar Barrie werd er tijdens zijn leven en tot op de dag van vandaag wel van verdacht. Menigmaal is dan ook de vraag opgeworpen of de figuur van Peter Pan, de jongen die kinderen weglokte bij hun moeder en hen liet beloven nooit volwassen te worden, nu een prachtig mythisch figuur is of een fantasie ontsproten aan een zieke geest met een ongezonde liefde voor jongetjes. Die vraag zal ook in de komende tijd weer gesteld worden naar aanleiding van de rechtszaak tegen Michael Jackson, die vandaag in Santa Maria van start gaat.

,,I've read everything that Barrie wrote. I totally identify with Peter Pan, the lost boy from Never-Never Land'', vertelde Jackson eens in een interview. En inderdaad, Jacksons landgoed, Neverland Valley Ranch, is een kopie van het land waar Peter Pan zijn avonturen beleefde. Jackson nodigt er regelmatig (zieke en achtergestelde) kinderen uit. Hij speelt met hen en slaapt met hen in één bed. In de rechtszaak draait het om de vraag of hij een van die kinderen, een jongetje, tijdens dit verblijf heeft mishandeld en seksueel benaderd. Is Neverland een kinderparadijs of een gevaarlijke val, opgezet door een pedofiel? Met alle snoep, dieren en kermisattracties heeft de door Jackson gecreëerde wereld in ieder geval iets weg van het uiteindelijk gevaarlijke Luilekkerland.

Zeker is dat het Jackson, als een echte Peter Pan, inderdaad lukt om kinderen van hun ouders te scheiden door hen naar het eiland van de Kensington Gardens te laten vliegen. Hij biedt kinderen een wereld van overvloed in ruil voor hun liefde, bewondering en jeugd. Hij krijgt ouders zover dat ze hun zwakke kroost uitleveren aan een man die eerder werd beschuldigd van seksuele omgang met een minderjarig jongetje, aan iemand die toegeeft dat hij alles doet om zijn jeugd terug te krijgen, omdat hij die als kindsterretje van The Jackson five (een parallel met de vijf beschermelingen van Barrie) al vroeg verloor.

Niet wegens het eventuele misbruik, maar omdat ouders zich schamen voor het feit dat zij hun kinderen uit hebzucht aan hem gaven, wordt Jackson nu gestraft. Hij werd door zijn eigen beschermeling verraden, verkocht en uitgeleverd. Het jongetje dat hem aanklaagt heeft duidelijk voor de volwassenen gekozen. Arme Wacko Jacko. Verdwaald in een wereld die niet van lost boys houdt.