Drie kilo vormgeving

Dit is een tentoonstelling in de vorm van een boek, meldt de uitgever in het voorwoord. De expositie is samengesteld door tien internationaal bekende grafisch ontwerpers die ieder tien vakgenoten in het zonnetje mochten zetten. Tien keer tien levert helaas niet honderdmaal visueel plezier of aanstekelijke esthetiek op. Website-vormgevers mochten niet meedoen, terwijl daar nu juist van alles aan de hand is. Zie www.MeisjeMeisje.nl of GeenStijl.nl: `de stofzuiger van het internet' die over een briljant logo beschikt: een gestileerde dame met een motorzaag.

Area is een merkwaardige en wisselvallige tentoonstelling want niet alle uitverkorenen zijn even getalenteerd. Vrouwelijke vormgevers zijn kennelijk zeldzaam, al wemelt het van de vrouwen op affiches en billboards, folders en boekomslagen. Leerzaam en geestig is Area overigens wel. Nooit geweten dat PP staat voor Pussy Power, een Zwitserse club die uitsluitend toegankelijk is voor vrouwen. Viola Zimmermann (Zürich) bedacht er een vernuftig beeldmerk voor waarin zij verwijst naar het logo van oliemaatschappij BP. Komisch en tegelijk vilein is de door Daniel Eatock (Londen) ordentelijk bruut vormgegeven ansichtkaart `The World's Largest Signed and Numbered Limited Edition Artwork'. Het venijn zit in de staart: de beperkte oplage telt maar een miljoen genummerde en gesigneerde exemplaren.

De culturele sector is van oudsher de ideale opdrachtgever; vooral musea en muziekcentra geven grafisch vormgevers de vrije hand. Denk aan Swip Stolk en het Groninger Museum, Jan van Toorn en het Van Abbemuseum, Gielijn Escher en talloze Amsterdamse muziekmanifestaties. Zo gaat het blijkbaar ook in Japan en in Polen, in Australië en Spanje. Overal wordt elke dag opnieuw het wiel uitgevonden, enthousiast met letter en beeld geschoven en met druktechnieken en papierformaten geëxperimenteerd. Niet alleen vormgevers weten van wanten, ook tekstschrijvers woordspelen naar hartelust. Wat te denken van `Love at First Fight', `A Fairy Tale of Honour', `Lust and Evil Dances'.

Troostend is het knip- en plakwerk van Kosta Stratigos (Detroit, Michigan) voor het tijdschrift Dirty Whore Megastore waarin de kleine zelfstandige buurtwinkelier een hart onder de riem wordt gestoken. Principieel tegendraads is Lizzie Finn (Londen); zij ontwierp voor de Britse hoofdpijnband Moloko doorwrochte cd-verpakkingen, niet alleen het obligate tekstboekje maar ook het bedrukte schijfje. Noodgedwongen heeft de cd een standaardmaat. Een affiche, boek of ansichtkaart kan echter groot of klein zijn, idioot lang of juist indrukwekkend breed. Dat maakt wel degelijk wat uit – size does matter in dit geval. En uitgerekend in dit pretentieuze koffietafelboek, dat 30 x 25,5 x 4,5 centimeter meet en 2.946 gram weegt, ontbreken die cruciale gegevens.

Uiteraard staat de postmoderne knutselkoning Dave Eggers (San Francisco) er ook in. Jolig mengt hij typografie met literatuur, is de tekstschrijver plus de vormgever plus de uitgever van het oogstrelende periodiek McSweeney's. Moeiteloos slecht Eggers de grenzen tussen ooit zo verschillende vakgebieden. Het resultaat is een hilarische hutspot van ernst en ironie, waarheid en verzinsel. Verrassend is dat Karlssonwilker, achter wiens naam een IJslandse en een Duitse ontwerper schuilgaan, in New York hetzelfde procedé toepast. Net als Jop van Bennekom in Amsterdam doet met BUTT.

Grafisch vormgeven is een smeltpot waarin van alles en nog wat kookt en gist. Bluf en zelfspot, subtiel verleidelijke reclame en grof geweld, nuance en besmuikt ginnegappen zijn de belangrijkste ingrediënten. Bij tijd en wijle wordt er een tentoonstelling in de vorm van een gewichtig ons-kent-ons-boek mee gebakken.

Anthon Beeke e.a. (red.): Area. Phaidon, 448 blz. €69,–