Er zijn geen koplopers meer in Iowa

Bij de voorverkiezingen van de Democratische kandidaten voor het Amerikaanse presidentschap zitten John Edwards en John Kerry favorieten Howard Dean en Dick Gephardt op de hielen. Op campagne in de zaaltjes.

Applaus en gejuich verwelkomen John Edwards in het uitpuilende zaaltje. Een ideale schoonzoon met een zuidelijk accent en een dasmicrofoon. De Democraat uit North Carolina omhelst het publiek met charme en strijdlust. Het laatste nieuws: hij en John Kerry zitten de koplopers Howard Dean en Dick Gephardt in Iowa op de hielen.

,,Het is u misschien ontgaan, maar Congressional Quarterly heeft het net bekend gemaakt: u kijkt naar de man die in het Congres het meest tegen George W. Bush heeft gestemd. Ik voel een enorme energie. U staat bijna tegen de muren op. Dat gebeurde gisteren ook al. Het zindert in deze campagne en in het land. Er is een groot verlangen de democratie in dit land terug te winnen. Ik alleen kan dat niet doen, samen kunnen u en ik het wel!''

Applaus en complete aandacht wisselen elkaar af voor een geoliede toespraak met `een boodschap van hoop'. Hij is de meest begaafde populist van het veld, dat vandaag tot acht slinkt nu de Afrikaans Amerikaanse Carol Moseley Brown zich terugtrekt en achter Howard Dean opstelt. Edwards werkte zich als vakkenvuller en sjouwer door `college', werd een succesvol schadevergoedingsadvocaat en biedt nu aan ,,namens u de gevestigde belangen in Washington aan te pakken''.

Iowa houdt maandag de eerste voorverkiezingen. Van de 530.000 geregistreerde Democraten kwamen er vier jaar geleden 61.000 naar de caucuses. Dit jaar wordt verwacht dat er aanzienlijk meer komen om aan te geven welke Democraat het in november mag opnemen tegen de zittende president, de Republikein Bush. De aantallen in Iowa zijn klein, maar de landelijke aandacht is groot. Zeker nu er bijna geen favoriet meer is.

Dennis en zijn vrouw Nancy dralen nog wat om de senator uit North Carolina de hand te schudden. Híj is gesterkt in zijn plan maandag voor Edwards uit te komen. Dennis is gepensioneerd na een loopbaan in het winkelbedrijf. Nancy aarzelt nog tussen Edwards en Kerry. Zij wonen tegenwoordig op het boerenbedrijf waar zij opgroeide en helpen haar broer. Voor hen is de vakbondsman Gephardt het niet en ,,Dean lijkt nu het tegenzit te veel op George W. Bush, irritant en vechterig'', lacht Dennis.

Dean is niet de enige die van zich afbijt in het zicht van wegslippende opiniecijfers. Voor Dick Gephardt is het er op of er onder in Iowa. Alleen de overwinning hier kan hem de vaart geven waar geldgevers op af komen. In 1988 strandde zijn gooi naar de kandidatuur ook op geldgebrek. Gephardt gaat de laatste dagen hard tekeer tegen Dean, ,,die alles en het tegendeel al heeft beweerd''.

Dean en Wesley Clark, die niet meedoet in Iowa, hebben genoeg geld om het een flinke tijd in het voorverkiezingsseisoen uit te zingen. Zij zijn voorlopig de koplopers in New Hampshire, waar dinsdag over een week wordt gestemd. Dean herinnerde de kiezers er gisteren aan dat Clark op een fundraiser nog lovend heeft gesproken over Bush en zijn ervaren team met Rumsfeld en Powell. ,,We moeten in november niet een Republikeinse voorverkiezing krijgen'', snerpte Dean.

John Kerry is bezig met zijn eigen heruitvinding. Hij heeft zijn mooie huis in Boston beleend om zijn campagne draaiend te kunnen houden. Toen zijn campagne eind vorig jaar sputterde, heeft senator Edward Kennedy, ook uit Massachusetts, hem met advies en mankracht terzijde gestaan. Vorige week voerden de twee een paar dagen samen campagne in Iowa. De laatste dagen wijzen de peilingen erop dat Kerry's noeste campagnevoeren als underdog vruchten begint af te werpen.

Het community center van Williamsburg, midden in het boerenland van Oost-Iowa, zit op dit middaguur barstensvol. In de keukenhoek worden dikke sandwiches gesmeerd met ham, kaas (`Swiss or American?'), sla, augurken en mayo. Op de klapstoelen zitten de ouderen, langs de wanden staan overal jongere burgers. Zoals Rick Girida, jong gepensioneerd leraar uit New York, die denkt Kerry te gaan stemmen: ,,Hij is vermogend, hij hoeft dit niet te doen. Hij lijkt mij eerlijk, hij heeft ervaring met buitenlands beleid, dat is belangrijk in de strijd tegen het terrorisme.''

Naast hem hangt Bill Hammer tegen de prijzenkast. Hij werkt bij radiologie op het ziekenhuis. Hij is eigenlijk Republikein, maar niet erg tevreden. Hij luistert bij alle Democraten en beslist dan waar zijn stem naar uit gaat. Vier jaar geleden koos hij in de caucus voor de Republikein Forbes, die werd weggevaagd door Bush. ,,Als het waar is wat O'Neill in dat boek zegt, is de positie van Bush wel verzwakt.''

John Kerry arriveert. Een lange, gedistingeerde man, met een karakteristiek hoofd, houtsnijwerk met een grijze haardos die nog jaren meekan. De maanden dat zijn campagne nergens naar toe leek te gaan hebben hem gelouterd. Hij heeft niets meer te verliezen en veel te winnen. De gereserveerde senator heeft plaatsgemaakt voor een vechter tegen onrecht, voor fatsoenlijke bescherming van burgerrechten. Hij omhelst de 95-jarige Helen Jones op de eerste rij en steekt van wal.

Pas na een kwartier vraagt hij of degenen die `ook' veteraan zijn hun hand willen opsteken. Het zijn er zeven. Hij hoeft zijn Vietnam-verleden niet meer zo nodig op te poetsen, zijn onderscheidingen zijn bekend. George W. Bush moet maar opkomen als hij hem iets wil wijsmaken over de eer van het vaderland, over de verantwoordelijkheid van een opperbevelhebber. In zachtere tonen dan tot voor kort profileert hij het jasje ligt intussen op schoot bij de dames op de eerste rij een man met een lange staat van dienst in buitenlandse betrekkingen.

John Kerry opent het sociale front. ,,Deze president stal zelfs de titel van zijn onderwijs-programma , `No Child Left Behind'. Iedereen is voor het afleggen van verantwoordelijkheid en verhoging van standaards. Daarom gaan we eerst deze president verantwoordelijk stellen die er geen cent voor beschikbaar heeft gesteld.'' En: ,,Liever per jaar 10.000 dollar uitgeven aan scholing dan later 15.000 aan de gevangenis.'' Tenslotte het thema, waar iedere Democraat op springt: ,,Ik ga het werk van Harry Truman afmaken, gezondheidszorg voor iedereen''.

De cirkel is bijna rond. Via energiebeleid terug naar de Oorlog tegen Irak, waar hij vóór heeft gestemd. ,,We zullen ophouden een land te zijn dat zijn jonge mannen gijzelt in het buitenland om onze afhankelijkheid van geïmporteerde olie te kunnen volhouden. We gaan onze energie hier kweken. Wij willen weer deelnemen aan de gemeenschap van naties. De huidige president is de meest onbekwame diplomaat die we in lange tijd hebben gehad.''

Na afloop is Gary Edwards enthousiast. Deze maïs- en bonenboer uit Morengo gaat maandag op de weinig kansrijke anti-oorlogskandidaat Dennis Kucinich stemmen. Als die de vijftien procent niet haalt, mag hij opnieuw een keus maken. John Kerry heeft vanmiddag in ieder geval één ziel gewonnen: ,, Hij weet waar hij het over heeft. Hij is lang en presidentiabel.''