Beter toezicht houden...

Deugdelijke boekhouding van ondernemingen is een van de fundamenten van de markteconomie. Niet alleen investeerders, maar evenzeer werknemers, consumenten en de belastingautoriteiten moeten er op kunnen vertrouwen dat de verslagen van de bedrijfshuishouding kloppen. Zoals een hobbyclub een kascommissie heeft die zich garant stelt voor de juistheid van de financiële verslaggeving, zo geven accountants met hun handtekening een verklaring af dat de financiële toestand bij ondernemingen betrouwbaar is weergegeven. Bovendien zijn er toezichthouders – publieke instellingen – die de gang van zaken in specifieke bedrijfstakken controleren.

Meestal loopt het goed, een enkele keer gaat het mis en dan breken er spectaculaire schandalen uit. Deze week waren er drie voorbeelden. In Londen speelt een rechtszaak die verband houdt met het bankroet, dertien jaar geleden, van de Bank for Credit and Commerce International (BCCI). BCCI was een van oorsprong Aziatische bank, opgericht door een Pakistaan, die vooral in Groot-Brittannië veel kleine rekeninghouders had. De bank groeide snel, bleek verwikkeld in louche zaken en bezweek ten slotte onder een schuldenlast van tien miljard pond. De spaarders konden naar hun centen fluiten en de toezichthouder op de integriteit van het Britse bankwezen, de Bank of England, kreeg zware kritiek te verduren. De bewindvoerder in het faillissement, Deloitte & Touche, heeft een zaak aangespannen tegen de Bank of England wegens grove nalatigheid bij het toezicht op BCCI en eist een schadevergoeding.

Deloitte & Touche is in een andere hoedanigheid betrokken bij het schandaal van Parmalat. Als hoofdaccountant bevindt Deloitte zich in de beklaagdenbank omdat het niet heeft opgemerkt dat de Italiaanse megamelkboer voor naar schatting tien miljard euro met de boekhouding heeft gefraudeerd. Sinds de ontdekking van de fraude, half december, is dit uitgegroeid tot een van de verbluffendste boekhoudschandalen die zich ooit hebben voorgedaan, waarbij de Amerikaanse schandalen bij Enron en WorldCom en de fraude bij Ahold in Zaandam verbleken. Met knip- en plakwerk en ondoorzichtige constructies in belastingparadijzen werden rekeningen gefingeerd die helemaal niet bestonden. De accountants, de banken en kredietbeoordelaars trapten er jarenlang in.

Het schandaal bij Parmalat is nog niet ontrafeld of het Zwitserse uitzendbedrijf Adecco zorgde voor een nieuwe schok. Het patroon begint vertrouwd te worden: een diffuse mededeling over onregelmatigheden bij een dochteronderneming, uitstel van publicatie van cijfers, onzekerheid, paniek en een scherpe koersval van het aandeel op de beurs. Plus in het geval van Parmalat: negen mannen, ondernemers en accountants, in de gevangenis.

De Verenigde Staten hebben met nieuwe wetgeving gereageerd op de bedrijfsschandalen. Aanvankelijk gaven Europese bestuurders af op deze zogenoemde Sarbanes-Oxleywet, maar inmiddels heeft eurocommissaris Bolkestein aangekondigd de Europese regels voor toezicht eveneens te willen verscherpen. Terecht. Bedrijfsschandalen zullen er niet door worden uitgebannen. Maar ze kunnen wel moeilijker uitvoerbaar en beter naspeurbaar worden gemaakt. Het is een maatschappelijk belang dat accountants en toezichthouders scherp blijven.