Stabiliteitspact zorgt in EU voor tweespalt

De ruzie in de Europese Unie over het Stabiliteitspact dreigt uit te draaien op een pure machtsstrijd. ,,De geloofwaardigheid van de EU staat op het spel.''

,,De klacht van de Europese Commissie bij het Hof van Justitie over het Stabiliteits- en Groeipact is een strategie met een hoog risico maar ook met een potentieel hoog rendement.'' De liberale fractievoorzitter in het Europarlement, Graham Watson, karakteriseerde misschien nog het beste de betekenis van het besluit om de opschorting door de EU-ministers van Financiën van sanctieprocedures tegen Duitsland en Frankrijk juridisch aan te vechten. Volgens Watson kon de Europese Commissie niet anders handelen ,,omdat zij anders stilzwijgend zou hebben geaccepteerd dat de Europese regels overboord waren gegooid''. Een positieve uitspraak van het Hof kan volgens Watson ,,de geloofwaardigheid van het Stabiliteitspact en de rechtsregels in onze Europese Unie herstellen''. De eveneens liberale voorzitter van het Europarlement, Pat Cox, ziet er daarentegen niets in, omdat het het politieke besluitvormingsproces in de EU ,,niet zal helpen''.

De inzet van het Commissie-besluit is niet slechts een procedurekwestie. Op het spel staan de machtsverhoudingen in de Europese Unie, de gelijke behandeling van grote en kleine lidstaten en de rol van de Europese Commissie in het geheel. Typerend zijn dan ook de uiteenlopende reacties. Binnen de Commissie waren Commissarissen uit grote lidstaten tegen het besluit. In Nederland lopen de opinies van de ministers van Financiën en Buitenlandse Zaken uiteen, omdat de laatste meer oog heeft voor de politieke verhoudingen in de Unie. Opmerkelijk was de reactie van de Oostenrijkse minister van Financiën, Karl-Heinz Grasser, die eerder met zijn Nederlandse collega Gerrit Zalm de harde lijn volgde. Grasser vindt nu dat de Commissie ,,het verkeerde signaal'' geeft. ,,Doel moet zijn het pact nieuw leven inblazen.''

Commissievoorzitter Romano Prodi en Commissaris Pedro Solbes (Economische en Monetaire Zaken) hebben in hun gezamenlijk uitgewerkte strategie ook willen reageren op de verwachte kritiek. Daarom kondigde de Commissie een totaalpakket aan, waarvan de klacht bij het Hof een onderdeel is. Prodi en Solbes willen verwijten voorkomen als zou de Commissie alleen voor een legalistische aanpak kiezen en geen oog hebben voor de economische en politieke realiteit. Zulke verwijten kwamen de laatste tijd vooral uit Duitsland en Frankrijk, die hun tekort tot boven de norm van 3 procent lieten oplopen omdat ze volgens eigen zeggen de economische groei niet wilden afknijpen. ,,De Commissie zal haar volledige rol spelen in het economisch beleid voor Europa en in de pogingen het economisch herstel te bevorderen'', benadrukte Prodi in een schriftelijke verklaring. Hij noemde zelf een rigide toepassing van het pact al eens ,,stupide''.

De Europese Commissie komt volgende maand dan ook met een nieuw initiatief om het `raamwerk' voor het economisch beleid te verbeteren. Hierin zal sprake zijn van een ,,betere combinatie'' van financiële discipline en overwegingen van economische groei. De Commissie spreekt in dit verband van een ,,nieuwe balans''. Opvallend is dat de Commissie hierbij ook denkt aan aanpassing van de regels van het pact. Aan de afspraken van het Verdrag van Maastricht van 1992 (maximum-tekort 3 procent, maximum-schuld 60 procent van bbp) wordt niet getornd. Maar wel kunnen volgens de Commissie de Europese verordeningen van 1997 over de toepassing van het pact worden aangepast. Zo kunnen lidstaten met een lage staatsschuld meer financiële speelruimte krijgen, terwijl ook meer rekening wordt gehouden met specifieke omstandigheden. De Commissie kan lidstaten ook verplichten meer te besparen bij voorspoed om problemen bij een slechte conjunctuur te voorkomen. Eerder pleitten minister Gerrit Zalm en zijn Franse collega Francis Mer daar al voor.

Maar Prodi onderstreepte gisteren dat verbetering van een gecoördineerd economisch beleid in de EU alleen kan worden uitgevoerd ,,bij duidelijke gemeenschappelijke procedures''. En dat is volgens Prodi en Solbes dan ook de reden dat de Commissie het besluit van de Ecofin-ministers van 25 november over opschorting van de door haar begonnen sanctieprocedures tegen Duitsland en Frankrijk bij het Hof wil aanvechten. Maar de Commissie wil vooral naar ,,de toekomst'' kijken, ook al om het klimaat niet verder te verpesten. De Commissie lijkt de economische inhoud van het omstreden ministersbesluit – niet het aspect van de tijdelijke opschorting van de pactregels – dan ook als feit te accepteren. Zij zegt althans te zullen ,,toezien'' op de uitvoering ervan. Inhoudelijk verschilden de beleidsaanbevelingen van Commissie en EU-ministers aan Duitsland en Frankrijk niet veel: beide lidstaten krijgen een jaar extra respijt tot 2005 om hun tekort onder de 3-procentsnorm te brengen.

Blijft het risico dat het Hof de klacht zal afwijzen. Iedereen in Brussel realiseert zich dat de schade voor positie en gezag van de Commissie enorm zal zijn. Maar de Commissie weet zich gesteund door de adviezen van haar juridische staf, ook al schermen Duitsland en Frankrijk met tegengestelde juridische adviezen. Overigens valt niet uit te sluiten dat het Europese Hof geen uitspraak doet, omdat het de kwestie als politiek beschouwt.