`Schatten reserves is een gok'

Shell schokte met de bijstelling van de olie- en gasreserves. Maar is het mogelijk om betrouwbare data over reserves te krijgen? ,,Het inschatten van velden blijft een gok.''

De dreun dreigt een blauwe plek te worden die nog lang beurs zal blijven. De Koninklijke/Shell Groep heeft het verbruid bij beleggers en lijkt bovendien het doelwit te worden van de Amerikaanse beursautoriteit SEC.

Een SEC-onderzoek naar de forse neerwaartse bijstelling van de olie- en gasreserves zou nogmaals aangeven dat Shell waarschijnlijk veel te agressief is geweest met het boeken van reserves als zijnde `bewezen'. De definitie van een `bewezen' reserve is echter onduidelijk en er is bovendien een grote onzekerheid die ingebakken zit in het rubriceren van de velden.

De definitie van de SEC laat veel ruimte voor interpretatie. Een reserve mag als bewezen worden beschouwd als een veld `economisch en juridisch klaar is om te produceren onder de bestaande economische condities'. Wanneer iets `klaar' is lijkt al direct voor diverse definities te zorgen. Zo had Shell het gasveld Gorgon bij Australië als bewezen gerubriceerd terwijl de andere deelnemers aan het project – ExxonMobil en ChevronTexaco – dit nog niet hadden gedaan. De Amerikaanse ondernemingen wachten kennelijk totdat er afnemers zijn voor het gas dat uit het veld moet komen.

Overmoed van Shell wellicht, maar het schatten van voorraden is deels als een gok aan de roulettetafel. ,,Ook al is een veld geplaatst onder de noemer bewezen, er blijven veel onzekerheden waardoor de opbrengst kan tegenvallen'', zegt professor Cor van Kruijsdijk van de Technische Universiteit van Delft. ,,Het schatten van de omvang van velden is en blijft een gok. Met akoestische middelen zoals seismische testen kan je veel zien, maar de resolutie blijft beperkt tot 50 meter waardoor veel details onzichtbaar blijven. De onzekerheid is vaak hoger dan factor twee'', zegt Van Kruijsdijk, hoogleraar in opslagtechnieken verbonden aan de faculteit civiele technieken. Hij werkt overigens een dag per week als consultant voor Shell research.

Het bijstellen van reserves vindt regelmatig plaats bij olieconcerns. Niet zozeer omdat er nieuwe velden worden gevonden, maar vooral omdat velden minder of meer ollie en gas blijken te bevatten dan gedacht. Van Kruijsdijk: ,,Het bijstellen kan enige procenten bedragen, maar 20 procent zoals bij Shell is wel heel erg veel. Het lijkt me waarschijnlijk dat ze de regels hebben aangescherpt waardoor er over de hele portfeuille aanpassingen gedaan moesten worden.'' Shell hevelde vrijdag een vijfde – het equivalent van 3,9 miljard vaten olie – van de reserves over naar de `waarschijnlijke' voorraden. De voorraden zijn er wel, aldus het energieconcern, maar ze kunnen niet snel worden opgepompt. ,,Bedrijven kunnen de reserves bijstellen omdat er meer informatie komt over een veld, dat er bijvoorbeeld ergens een scheur zit waardoor olie wordt geblokkeerd.''

De onzekerheid laat de mogelijkheid open dat ook andere oliemaatschappijen met grote bijstellingen komen. Al waren diverse concurrenten van Shell er snel bij om beleggers te bezweren dat zij dat niet zouden doen. Maar het is mogelijk dat de SEC de definitie aanscherpt over wat nu precies een bewezen voorraad is.

Of misschien wordt er een controlemechanisme ingesteld. Naar aanleiding van Shells bericht van afgelopen vrijdag hebben vele analisten inmiddels opgeroepen om accountants niet alleen de financiële boeken te laten controleren. Zij zouden ook moeten nagaan welke reserves wel en niet worden opgegeven als bewezen. Of zo'n controle meer zekerheid zal geven is de vraag. ,,Het blijft in principe een rietje drie tot vier kilometer de grond in stoppen en kijken hoeveel olie je eruit kan zuigen'', aldus profesor Van Kruijsdijk.