`Ik ben nog steeds een stout kind'

Regisseur Paul Verhoeven is verrast door de toekenning van de Bert Haanstra Oeuvreprijs. ,,Natuurlijk weet je dat de dingen veranderen, maar je gelooft het pas als het gebeurt.''

,,Waardering in omstredenheid.'' Filmmaker Paul Verhoeven heeft even gestudeerd op de betekenis van het juryrapport van de Bert Haanstra Oeuvreprijs. Gisteren werd bekend dat de belangrijkste Nederlandse filmprijs aan een van de meest controversiële naoorlogse regisseurs is toegekend. Waardeert de jury onder voorzitterschap van Hans van Mierlo de omstredenheid van de regisseur van Spetters, Soldaat van Oranje, en zijn Amerikaanse varianten van die Hollandse klassiekers Showgirls en Starship Troopers? ,,Ik interpreteer het als dat ik in omstredenheid mijn waardering vind'', zegt de filmmaker aan de telefoon vanuit Los Angeles. ,,Als ik het positief uitleg betekent het dat de provocatie, het antagonisme, de omstredenheid altijd een deel van mijn werk zijn. Ik heb er plezier in dingen te stellen die niet politiek correct zijn en zo de echte waarheid, voorzover je van één waarheid kunt spreken, boven tafel te krijgen. In mijn films heb ik altijd bewust de controverse gezocht, maar wel zo dat elke film waaraan ik werkte ook om andere redenen de moeite waard was. En ja, natuurlijk ben ik nog steeds een stout kind. Elke kunstenaar moet een kind blijven, te veel intellectualiteit is dodelijk.''

Paul Verhoeven werd op 18 juli 1938 in Amsterdam geboren. Zijn kindertijd en latere leven, heeft hij sindsdien veel verteld, werden bepaald door het trauma van de Tweede Wereldoorlog. Tijdens een studie wis- en natuurkunde in Leiden maakte hij zijn eerste film, Een hagedis teveel, en ontdekte hij in het filmen zijn ware kunnen en passie. Na een vervolgstudie aan de filmacademie in Amsterdam regisseerde hij zijn Nederlandse succesfilms Turks fruit (1973), Keetje Tippel (1975), Soldaat van Oranje (1977), Spetters (1980) en De vierde man (1983), altijd naar scenario's van Gerard Soeteman en met zijn vaste producenten Rob Houwer en Joop van den Ende. De vierde man en Turks fruit, die een Oscar-nominatie kreeg, deden het ook goed in het buitenland. Reden voor Verhoeven, die zich in eigen land monddood gemaakt voelde door pers en filmfinancieringsfondsen, om zijn geluk in de Verenigde Staten te beproeven. Het in Spanje opgenomen historische spektakel Flesh + Blood uit 1985 was zijn eerste Amerikaanse productie. Maar zijn signatuur vond hij pas met de sciencefictionfilms Robocop en Total Recall, met Arnold Schwarzenegger.

Seks, geweld, religie en vaderlandsliefde, het zijn de hoofdthemas van Verhoevens Nederlandse films, en van de films die hij toen zijn naam in de VS eenmaal gevestigd was ook in Hollywood maakte: de thriller Basic Instinct in 1992, de seksuele obsessies van Showgirls drie jaar later, en de futuristische verwerking van het nazisme in Starship Troopers uit 1997. Hij had toen inmiddels naam gemaakt als de beste én de slechtste regisseur van zijn generatie, werd beschouwd als klassieke filmauteur en ordinaire exploitatiefilmer en begon in Amerika dezelfde `lastercampagnes' te voelen die hem destijds hadden doen besluiten uit Nederland te vertrekken. Nu was hij een banneling op twee continenten.

Maar tegelijkertijd kwam in Europa de rehabilitatie op gang. Turks fruit werd in Nederland uitgeroepen tot `De film van de eeuw', Verhoeven kreeg een ere-Gouden Kalf van het Nederlands Filmfestival en een oeuvreprijs op het filmfestival van Locarno.

De Bert Haanstra-prijs kwam desondanks als een verrassing: ,,Natuurlijk weet je dat de dingen veranderen, maar je gelooft het pas als het gebeurt.''

Verhoeven is al enige tijd bezig met het realiseren van nieuwe Nederlandse producties. Meeste kans van slagen lijkt voorlopig Zwartboek te hebben, een Nederlandstalige film, waarvoor Gerard Soeteman weer het scenario schreef. Decor is de Tweede Wereldoorlog, inzet de weinig heldhaftige houding van de Nederlanders. Als alles goed gaat kan dit voorjaar met de opnamen begonnen worden. En dan is Verhoeven weer echt thuis, met al zijn ondeugden en brille: ,,Zwartboek wordt weer uiterst provocerend. Ik hoop dat ze me die prijs daarna niet weer afnemen.''