Amerika-top geen feest, toch succes VS

`Monterrey' moest een verbroederingstop voor de Amerikaanse landen worden. Maar de weerstand tegen de VS was merkbaar.

Soms begint een feestje verkeerd. Aan de vooravond van de top van 34 Amerikaanse leiders de afgelopen twee dagen in de Mexicaanse stad Monterrey, was de sfeer onder gasten niet optimaal. Vooral de Verenigde Staten moesten het ontgelden. ,,Ik ga de Amerikaanse president Bush knock out slaan'', zei de Argentijnse president Kirchner. Het was een schertsende reactie op Amerikaanse regeringsvertegenwoordigers die Argentinië verweten ,,een ruk naar links'' te maken. De Venezolaanse president Chávez zei bij aankomst de top ,,tijdverspilling'' te vinden. ,,We ontmoeten, we begroeten, tekenen een verklaring, nemen een foto, we glimlachen, we eten, maar er gebeurt niets.''

Ook tussen Brazilië en de VS botert het maar matig. Sinds deze maand moeten alle burgers van de VS die Brazilië bezoeken zich bij aankomst laten fotograferen en worden vingerafdrukken genomen. Het is een represaille voor de identieke maatregelen die de VS hebben afgekondigd tegen buitenlandse bezoekers. Terroristen komen immers niet uit Latijns-Amerika, is de redenering.

`Monterrey' moest een verbroederingstop worden. Voor het eerst sinds `11 september' en de oorlog van de VS tegen het terrorisme kwamen de leiders van 800 miljoen Amerikanen bijeen voor een document waarin ze aangeven hoe ze armoede willen bestrijden en de democratie versterken. Maar de verklaring die gisteren na een lange dag vergaderen tot stand kwam, is er een vol vage gemeenplaatsen. Het weinig vlotte verloop is niet echt verassend.

In veel Latijns-Amerikaanse en Caraïbische landen bestaat een groeiend ongenoegen over wat zij zien als de suprematie en arrogantie van de VS. Onder aanvoering van de Braziliaanse president Lula is er sprake van een nieuw zelfbewustzijn. De VS worden in de achtertuin steeds vaker met opgeheven middelvinger begroet.

Met name de ook op deze top weer door de VS uitdrukkelijk uitgesproken wens om per 1 januari 2005 een vrijhandelszone in te stellen van Alaska tot Vuurland (FTAA) kan rekenen op steeds meer weerstand. De beste aanpak van armoede is door vergemakkelijking van de wereldhandel, vinden de Noord-Amerikanen. Maar Latijns-Amerikanen geloven al maar minder in de zegeningen van privatiseringen en het neoliberalisme. Hun continent mag geen speeltuin worden voor multinationals. En praten over vrijhandel is zinloos als de VS niet bereid zijn landbouwsubsidies te stoppen.

De VS maken zich in toenemende mate zorgen over de opmars van nieuw links op het continent die vorig jaar zijn beslag kreeg met de verkiezing van Lula en Kirchner. Vooral over het bewind van Chávez, de belangrijkste olieleverancier van de VS, maakt Bush zich zorgen. De toespraak waarin Chávez gisteren vroeg om meer aandacht voor de zwakkeren werd door Bush demonstratief vermoeid op zijn hand steunend aangehoord.

Venezuela, dat zich gesteund weet door Argentinië en Brazilië, is volgens de VS hard op weg het model te volgen van Chávez' grootste vriend, Castro. De Cubaanse leider, als enige niet uitgenodigd, is samen met Chávez volgens de Amerikanen bezig om ook in Bolivia een uiterst links bewind in het zadel te helpen. Chávez en Castro zouden geld schuiven naar de Boliviaanse voorzitter van de cocaboeren, Morales.

Morales was de drijvende kracht achter demonstraties die eind vorig jaar de Boliviaanse president en bondgenoot van de VS, Sánchez de Lozada, fataal werden. Hij maakt een redelijke kans de nieuwe president Mesa bij verkiezingen op te volgen. ,,Als de VS hun huidige economische beleid voortzetten, wordt Latijns-Amerika het nieuwe Vietnam voor de VS'', zei Morales de afgelopen dagen in verscheidene interviews.

De VS hebben tijdens de topbijeenkomst een vergeefse lobby gevoerd voor een regeling tegen corrupte staten. Dergelijke landen zouden geweerd moeten kunnen worden uit de Organisatie van Amerikaanse Staten, luidde hun voorstel. Het plan is afgewezen omdat andere landen in het voorstel een doorzichtige Amerikaanse poging zagen om onwelgevallige regimes te isoleren.

Goed nieuws was er ook. De vriendschap tussen Mexico en de VS - ernstig bekoeld toen de Mexicaanse president Fox de oorlog in Irak veroordeelde - is hersteld. Mexico is blij met het voorstel van Bush om illegale immigranten in de VS (voornamelijk Mexicanen) te legaliseren. De VS boekten ook succes. In de slotverklaring staat dat de deelnemers de Amerikaanse vrijhandelszone verwelkomen. De datum van 1 januari 2005 wordt weliswaar niet genoemd maar er staat wel dat de FTAA volgens de overeengekomen tijdtabel moet worden ingevoerd.