`Zonder tulband voelen we ons naakt'

Het Franse verbod op het opzichtige vertoon van religieuze symbolen zal ook de sikhs verplichten hun tulband af te leggen. Maar ,,de tulband is een neutrale kwestie van hygiëne''.

Manprit Singh legt een maquette van de khanda, symbool van de sikh-religie, op het meterslange witte doek. Daarnaast moet in grote letters komen te staan: les Sikhs de France, sikhs van Frankrijk. Gurmukh Singh en Bikranjit Singh bepalen met een centimeter de juiste afstand tussen de letters. Het moet netjes worden want dit wordt het spandoek dat aanstaande zaterdag wordt meegevoerd aan de kop van de demonstratie tegen de door de Franse president Jacques Chirac aangekondigde wet tegen het dragen van religieuze tekens op openbare scholen. ,,We moeten de Fransen eerst vertellen wie we zijn, want ze kennen ons niet'', zegt Manprit.

Het is de kern van het probleem van de ongeveer vijfduizend sikhs die Frankrijk telt. Ze zijn ,,in alle opzichten bescheiden'', en daarom zijn ze volgens de 19-jarige Manprit over het hoofd gezien door de commissie-Stasi. Deze bracht onlangs in opdracht van president Jacques Chirac de moeilijkheden rondom de laïcité, de in Frankrijk zeer strikte scheiding tussen kerk en staat, in kaart. Alle belanghebbenden – van moslims via katholieken tot joden – werden gehoord, behalve de sikhs. ,,We zijn vergeten en we wisten zelf niet dat we ons konden melden bij de commissie'', vat Manprit het geval samen.

Ook in het vorige week bekendgemaakte voorstel voor de wet die in het komende schooljaar van kracht wordt, worden de sikhs genegeerd. De islamitische hoofddoek wordt genoemd, het joodse keppeltje en het katholieke kruis. Maar over de tulband van de sikhs wordt gezwegen.

,,Betekent dat, dat de tulband niet geweerd gaat worden?'' vraagt de met een zwarte `kleine' tulband getooide Manprit retorisch, in onberispelijk banlieue-Frans. ,,Geen sprake van, natuurlijk wordt de tulband ook verboden. En dat is een groot probleem, want de tulband is geen hoed, die je even afzet.''

Manprit is, zoals hijzelf zegt, ,,als lid van de eerste in Frankrijk geboren generatie sikhs tot woordvoerder van het verzet gebombardeerd''. Zijn ouders ontvluchtten, zoals de meeste leden van de sikh-gemeenschap in Frankrijk, hun geboorteland India in 1984 ten gevolge van de bloedige confrontaties met hindoes. Die volgden op de door sikhs gepleegde moord op de Indiase premier Indira Gandhi. Het overgrote deel van de vluchtelingen vestigde zich in de Parijse voorstad Bobigny, waar nu ruim drieduizend sikhs wonen en waar de enige sikh-tempel van Frankrijk staat. De overige sikhs wonen verspreid in steden als Straatsburg, Marseille, Lyon en Lille.

In het kantoortje van het bescheiden tempeltje in Bobigny komt de ene na de andere tulbanddragende man op blote voeten getuigen van de nood. ,,De situatie wordt onleefbaar voor ons. We passen ons in alle opzichten aan, onze godsdienst is in menig opzicht humanistischer dan het christendom, maar dit is het onmogelijke verlangen.''

Door elkaar heenpratend leggen de aanwezigen uit, dat ,,ons probleem niets met dat van de moslims te maken heeft''. ,,Iedereen beseft'', zegt de 18-jarige Gurmukh onder algemeen instemmend geknik, ,,dat de wet bedoeld is om moslimvrouwen te beschermen tegen de druk van moslimmannen en de in de islam gebruikelijke ongelijkheid tussen mannen en vrouwen. Bij ons geldt dat allemaal niet. Gelijkheid tussen mannen en vrouwen is vanzelfsprekendheid, bij ons dragen mannen én vrouwen tulbanden. Wel vatten onze mannen die verplichting over het algemeen serieuzer op dan onze vrouwen, die vaak met een losse doek als hoofdbedekking volstaan.''

Sikhs eerbiedigen de ,,door het Opperwezen geschapen natuur''. Het heilige ontzag voor hoofdhaar en lichaamsbeharing is daarvan de meest uitgesproken uiting. Geen van de mannen in het tempelkantoortje heeft ooit zijn haar afgeknipt, of zich geschoren. Sommigen zeggen haar tot aan hun enkels te hebben, bij anderen reikt het niet verder dan de schouders – de `natuurlijke' lengte is een `genetische kwestie'. De tulband dient ter bescherming van het haar, en niet, zoals bij moslimvrouwen, om het aan het begerige oog van mannen te onttrekken.

Volgens Manprit is de `hoofddoek seksueel en daarom beladen'. ,,Onze tulband is een neutrale kwestie van hygiëne. Maar die nemen we zeer serieus. We kammen ons haar verplicht twee keer per dag, twee keer per week wassen we het. En we bedekken het dag en nacht met een kleine of een grote tulband. Ons vragen de tulband af te leggen is de ultieme vernedering. Het is als iemand naakt te kijk zetten.''

De tulband is slechts één van de vijf voorgeschreven attributen van een gedoopte sikh. Man en vrouw dragen behalve een tulband een stalen armband aan de rechterpols, die ,,ons ervan weerhoudt kwaad te doen''. Een wijde short symboliseert kuisheid. Verplicht is ook een onder de tulband gedragen kam in het haar, en een op het lichaam gedragen dolk. Die laatste, louter als verdedigingswapen bedoeld, mag niet slechts symbool zijn en moet vlijmscherp zijn. Slechts in vliegtuigen doen sikhs er afstand van, ,,omdat we daar de redelijkheid van inzien''.

Van het aanstaande tulbandverbod zien ze dat niet. Het probleem is dat het officieel wordt, want aan moeilijkheden door de tulband zijn de sikhs gewend. Manprit: ,,Ik ben erom van school gewisseld. Ik heb twee jaar op een privé-school gezeten en op de school waar ik nu zit, dreigde het weer mis te gaan door de bezwaren van een islamitische lerares. Hoe ik mijn laatste jaar moet afmaken weet ik niet. Mijn tulband afdoen is in elk geval geen optie.''

In de benedenruimte van de tempel waar groepjes mannen, op een rij zittend tegen de muur, en een enkele vrouw een gratis, vegetarische, maaltijd krijgen opgediend, worden de slogans voor de demonstratie van aanstaande zaterdag doorgenomen. `Tulband, hoofddoek, keppel, kruis – aan ons de keuze!' luidt er één. De sikhs lopen mee in een door moslims georganiseerde demonstratie. De details heeft Manprit 's middags doorgenomen met een vertegenwoordiger van de Partij van Moslims van Frankrijk. Het is bekend, dat die niet vrij is van fundamentalistische tendenzen. ,,We vinden elkaar nu eenmaal op dit ene punt'', verzucht Manprit.