Wachten op nieuwe schandalen

De boekhoudproblemen bij Adecco kwamen naar buiten vlak voor de publicatie van de jaarcijfers, een signaal over de nieuwe, strenge rol van accountants.

Of het nu een melkfabriek, een winkel met pakken hagelslag of een filmproducent is, een boekhoudschandaal ligt overal op de loer. En sinds gisteren kan daar een leverancier van tijdelijke arbeidskrachten aan worden toegevoegd. Adecco, het grootste uitzendbedrijf ter wereld, maakte bekend de presentatie van de jaarcijfers voor onbepaalde tijd uit te stellen wegens onregelmatigheden in de boekhouding.

Parmalat, Ahold, Vivendi en nu Adecco. Het zijn de `Enrons van Europa', het Amerikaanse energiebedrijf dat wereldwijd als symbool is gaan dienen van gesjoemel met cijfers. Enron ging ter ziele en sleepte zijn accountant, Arthur Andersen, mee het ravijn in. De andere drie bedrijven bestaan nog; al is het fors beschadigd (Ahold), in sterk afgeslankte vorm (Vivendi) of insolvabel (Parmalat).

Met Adecco, het vierde schandaal, kan de veelgehoorde uitspraak dat Europa geen affaires zoals Enron zal beleven, definitief de prullenbak in. Het Italiaanse zuivelconcern Parmalat is gemeten in financiële omvang verreweg het grootste schandaal in het wereldwijde bedrijfsleven. De teller van zoekgeraakt kapitaal staat momenteel op 14 miljard euro – geld dat is weggesluisd via tropische routes als de Kaaiman-eilanden en Curaçao. Ahold verbleekt daarbij met zijn 1 miljard euro aan fraude.

Hoe groot de problemen bij Adecco zijn, is nog ongewis. Het concern zelf spreekt van zwakke interne controle. Feit is dat de misstanden iets meer dan drie weken voor de geplande publicatie van de jaarcijfers aan het licht zijn gekomen. Bij supermarktconcern Ahold kwam het `cijfermanagement' slechts negen dagen voor publicatie van de jaarresultaten bovendrijven.

De tijdstippen zijn geen toeval. Accountants beleven op dit moment de langste werkdagen van het jaar – bij Adecco werd zelfs tijdens kerst doorgewerkt. Alle grote beursgenoteerde concerns willen zo snel mogelijk het boekjaar afsluiten en de gekeurde resultaten aan de buitenwereld voorleggen. Maar accountants, die meer dan ooit in de beklaagdenbank staan omdat ze hun rug in talloze affaires niet recht wisten te houden, leggen sinds Enron op alle slakken zout. Hun collega Andersen, destijds een van de vijf grootste accountantskantoren, tekende zijn doodvonnis door de malversaties bij Enron door de vingers te zien. Zo'n scenario willen de vier overgebleven wereldwijde accountantsorganisaties – KPMG, Deloitte, Ernst & Young en PWC – hoe dan ook voorkomen.

Wat dat betreft kan er de komende weken nog van alles gebeuren. Afgelopen vrijdag kwam de schok van Shell. Het energieconcern Shell, dat bekendstaat als een toonbeeld van degelijkheid, maakte vier weken voor publicatie van de jaarcijfers onverwacht bekend dat de olie- en gasreserves een vijfde lager ligger dan eerder verondersteld. Het neerwaarts bijgestelde cijfer liet in luttele minuten 4,3 miljard euro aan beurswaarde verdampen.

Nu is Shell, voor zover duidelijk is, geen slachtoffer van moedwillig geknoei met cijfers. De reserves staan buiten de jaarrekening, het deel van het jaarverslag – overigens inclusief de toelichting daarop – dat onder de accountantscontrole staat. Maar de koersreactie laat zien hoe nerveus beleggers reageren op bijstelling van eerder gemelde feiten.

De verschillen tussen de boekhoudaffaires bij mediaconcern Vivendi, Ahold, Parmalat en Adecco zijn groot. Maar er zijn ook overeenkomsten. Bij alle vier speelden overnames een cruciale rol in de strategie. En in meerderheid concentreerden zij zich op overnames in de VS, bij Adecco gaat het om de koop van uitzendbureau Olsten. Andere overeenkomst: in alle gevallen komt het openbaar ministerie er aan te pas om mogelijke strafrechtelijke consequenties te onderzoeken.

De afgelopen twee jaar is druk gewerkt aan regelgeving om een nieuwe reeks boekhoudschandalen te voorkomen. Maar bij Parmalat werd naar verluidt al meer dan tien jaar geknoeid en de VEB eist nieuwe jaarverslagen van Ahold tot maar liefst zes jaar terug. Geen enkel voorschrift kan lijken ervan weerhouden uit de kasten te vallen.

breaking view: pagina 15

topman: pagina 16