Vliegers blijven tegen wapens aan boord

Onder druk van der Amerikanen wil de KLM onder voorwaarden bewapende air marshals meesturen op vluchten. De vliegers betwisten het nut en vrezen ruzie in de lucht. ,,Dit is alleen voor de bühne.''

,,De Luchtvaartwet stelt dat de gezagvoerder op een toestel eindverantwoordelijk is voor de vliegveiligheid en de goede orde en discipline. Maar als er achter mij een bewapende marshal zit van wie ik niet weet wat hij op welk moment gaat doen, dan kan ik die verantwoordelijkheid niet waarmaken.''

Dat zegt Henk de Vries, voorzitter van de Vereniging van Nederlandse Verkeersvliegers, in reactie op het nieuws dat luchtvaartmaatschappij KLM bereid is samen met de Koninklijke Marechaussee en het ministerie van Justitie mee te doen aan een ,,proef'' van zes maanden om bewapende marshals mee te sturen op internationale vluchten. De Vries: ,,De indruk bestaat nu dat de KLM is gezwicht. Wij zijn dat zeker niet. Het is wat ons betreft nog steeds `nee, tenzij'. Wij zijn gelukkig betrokken bij het overleg over een protocol. Als niet aan onze voorwaarden wordt voldaan, dan gaan de marshals niet mee. Wij doen een dringende oproep aan onze leden om, wanneer een bewapende marshal het toestel wil binnenstappen, deze niet toe te laten als er geen duidelijke afspraken zijn. Ik ben ervan overtuigd dat onze leden aan deze oproep gehoor zullen geven.''

Al kort na de aanslagen op het World Trade Center in New York klopt de KLM aan bij het ministerie met de vraag of er onderzoek kon worden gedaan naar de inzet van bewapende vluchtbegeleiders. Het ministerie was al langer klaar voor een experiment. De KLM had meer tijd nodig, bevreesd als men was voor de consequenties voor de verantwoordelijkheid aan boord en de aansprakelijkheid indien door ingrijpen van een marshal passagiers gewond raken. Dat de KLM nu toch akkoord gaat, heeft volgens een woordvoerder veel te maken met eisen van de Amerikaanse autoriteiten. ,,Zij hebben aangekondigd hun luchtruim te sluiten voor buitenlandse luchtvaartmaatschappijen die niet bereid zijn gewapende marshals mee te sturen op geselecteerde vluchten. Wij kunnen het ons niet veroorloven om dan maar niet meer op de Verenigde Staten te vliegen. We hebben dagelijks enkele tientallen vluchten daarheen'', aldus een de KLM-woordvoerder.

Met name de vliegers zijn bezorgd. ,,Terroristen hoeven voortaan geen wapen meer mee te nemen'', constateert Benno Baksteen, verkeersvlieger bij de KLM en voorzitter van het Platform Nederlandse Luchtvaart, doelend op de mogelijkheid dat kwaadwillenden de marshal tijdens de vlucht een wapen afhandig kunnen maken.

,,Je moet erg oppassen dat je door dit plan een groter risico introduceert dan er een veel kleiner risico mee verkleint.'' Een marshal kan zijn wapen ,,verkeerd'' gebruiken, wat tot grote schade kan leiden, van ,,een gat in het toestel'' tot beschadiging van vitale apparatuur. En dat terwijl er al veel aan veiligheid wordt gedaan.

Sinds enige tijd zijn de cockpitdeuren gepantserd, ze gaan niet meer open voor passagiers. En de nieuwste generatie toestellen, bijvoorbeeld de Boeing 777, is of wordt uitgerust met videocamera's in de cockpit, ,,zodat we kunnen zien wat er achter ons gebeurt''.

Het ministerie van Justitie weigert om veiligheidsredenen te zeggen op wat voor soort vluchten marshals worden meegestuurd. Maar ze zullen zeker niet alleen op risicovluchten worden gezet, want zodra een vlucht als riskant wordt aangemerkt, zal deze toch wel worden geannuleerd. Baksteen: ,,Wat je dus krijgt is dat air marshals meegaan op vluchten waar nooit iets gebeurt. Ik vraag me af wat dat betekent voor hun functioneren. Dit is alleen voor de bühne.''

De roep om air marshals is niet de eerste eis van de Amerikanen in hun strijd tegen terroristische aanslagen. Vorige maand sloot de Europese Commissie een akkoord met de Verenigde Staten over het beschikbaar stellen van passagiersgegevens. Afegesproken is dat de Amerikanen in totaal 34 soorten gegevens mogen inzien over passagiers van buitenlandse luchtvaartmaatschappijen. Dat zijn gegevens die bij het maken van een reservering moeten worden verstrekt, waaronder bijvoorbeeld het creditcardnummer van de reiziger. ,,Als iemand zijn ticket contant betaalt en niet met een creditcard, kan dat voor Amerikanen een reden zijn om daar iets achter te zoeken'', aldus de woordvoerder van KLM.

Ook gegevens bij het inchecken over vliegtuigstoel, route et cetera worden doorgespeeld. Ook paspoortgegevens kunnen worden geraadpleegd. De Amerikanen hebben inmiddels inzage in de reserveringssystemen van Duitse en Franse luchtvaartmaatschappijen, Nederland zal vermoedelijk binnenkort volgen.

De Amerikanen staan met hun eis van air marshals ,,zeer waarschijnlijk'' in hun recht, stelt Pablo Mendes de Leon, directeur van het instituut voor lucht- en ruimterecht van de Universiteit Leiden. ,,Een combinatie van recht en machtspolitiek, moet ik zeggen. Dreigen om het luchtruim te sluiten valt vrees ik te rechtvaardigen, omdat ieder land het recht heeft om voorwaarden te stellen aan de wijze waarop luchtvaartmaatschappijnen het eigen luchtruim binnenvliegen'', aldus Mendes de Leon.