Nieuw Zeeland pompt geld in filmbranche

Na de groei van het toerisme door de filmcyclus The Lords of the Rings bedacht de regering van Nieuw Zeeland een nieuwe stimuleringsregeling. Bijna iedereen is enthousiast.

`Welcome to Hobbitton' meldt een bord bij binnenkomst van Matamata, een kleine plaats 150 kilometer ten zuiden van Nieuw-Zeelands grootste stad Auckland. Matamata is een verzorgingscentrum voor een agrarische regio met melkveebedrijven en paardenfokkerijen. Het dorp is ook stopplaats voor automobilisten op de hoofdroute door het Noordereiland.

Snelle voedselzaken voor hamburgers en fish and chips-winkels domineren het hoofdstraatbeeld. De bioscoop is al jaren dicht, maar het plaatsje geniet sinds vorig jaar een nieuwe impuls. Omdat bij Matamata delen van de filmtrilogie The Lord of the Rings zijn opgenomen, is er ineens sprake van filmtoerisme.

Op de 500 hectare grote boerderij van de familie Alexander bij Matamata grazen 12.000 schapen. Nadat de Nieuw-Zeelandse regisseur Peter Jackson er de locatie Hobbitton creëerde, zorgen toeristische inkomsten voor een lucratieve nieuwe inkomstenbron voor de Alexanders. Hun familiebedrijf Rings Scenic Tours leidt toeristen voor 50 Nieuw-Zeelandse dollar (28 euro) naar de filmlocatie. ,,Het boek van Tolkien is na de bijbel het meest gedrukte. De belangstelling is enorm'', zegt Rings Scenic Tours-manager Henry Horne. ,,Een paar weken geleden bezochten op één dag 287 toeristen de boerderij. De meeste overnachten in de buurt en geven geld uit in winkelen en restaurants. Ook worden er veel ringen verkocht. De bezoekers, de meeste zijn buitenlanders, zorgen voor een stevige regionale economische impuls'', claimt Horne.

Peter Jackson heeft voor de films ongeveer veertig locaties in Nieuw Zeeland gebruikt. Elders zijn ten minste tien andere toeristische bedrijven die fans langs de locaties leiden. ,,We hebben hier in Matamata het voordeel dat delen van de set zijn blijven staan. Op de meeste andere locaties herinnert er niets meer aan. Hier komt de film voor toeristen tot leven'', zo plugt Horne.

Een van de redenen waarom The Lord of the Rings in Nieuw Zeeland werd opgenomen, was een maatregel uit 1996 van de toenmalige conservatieve regering om het hele bedrag van de investeringen in de film te mogen aftrekken van de verschuldigde belasting. ,,Zonder die concessie zouden de films hier nooit zijn gemaakt'', liet regisseur Jackson weten.

De huidige Labour-regering wilde de genereuze subsidieregeling die voor de Lord of the Rings-films op 200-400 miljoen Nieuw-Zeelandse dollar werd becijferd, aanvankelijk afschaffen. Het geven van voordelen aan een sector boven andere vond het kabinet niet gerechtvaardigd. ,,Dat is typisch Nieuw-Zeelands'', zei Jackson. ,,We gooien zo onze eigen glazen in.'' Hij benadrukte dat zijn land, met zijn filmgenieke landschappen, Engels sprekende acteurs en technici en goed ontwikkelde filminfrastructuur, op het punt staat meer grote producties aan te trekken.

Uiteindelijk stelde de regering een nieuwe regeling in het vooruitzicht. Grote producties waarvoor meer dan 15 miljoen dollar in Nieuw Zeeland wordt uitgegeven, kunnen teruggave van de in het land uitgegeven BTW tegemoetzien. ,,Je hoeft geen econoom te zijn om te kunnen uitrekenen dat als iemand 100 miljoen dollar in Nieuw Zeeland uitgeeft, dat het land meer economisch voordeel oplevert dan de 12 procent belasting die we teruggegeven. Vooral als de film hier anders niet zou worden gemaakt'', aldus minister van Economische Ontwikkeling, Jim Anderton.

De regering tracht overigens alle mogelijke publiciteit uit de films te halen. Door de belastingbetaler werd 4 miljoen Nieuw-Zeelandse dollar neergeteld om internationale publiciteit voor de film te genereren. Meer dan zestig buitenlandse journalisten werden op kosten van de schatkist naar de hoofdstad Wellington gevlogen en daar gefêteerd, in de hoop op positieve publiciteit voor het land.

Jackson overweegt nu om zijn nieuwste project, een nieuwe verfilming van King Kong, in Nieuw Zeeland op te nemen. Vorig jaar werd er al The Last Samurai gefilmd, met Tom Cruise in de hoofdrol. Het Japanse verhaal werd in de regio Taranaki opgenomen, met een sleutelrol voor de plaatselijke vulkaan Mount Egmont (Taranaki in de Maoritaal), die sprekend op de kegel van Mount Fuji lijkt. Helaas voor Nieuw-Zeelanders is de rol van hun land in die film alleen voor de nauwkeurige waarnemers duidelijk.

Sommige Nieuw-Zeelandse regisseurs zetten vraagtekens bij de regel dat alleen dure films straks belastingvoordelen genieten. Ze wijzen op het succes van de Nieuw-Zeelandse film Whale Rider, een Maori-fabel over de rol van walvissen in een kleine Maori-gemeenschap. Die film is op kleine festivals wereldwijd een hit en geeft sympathiek duiding aan de autochtone cultuur van het land. Whale Rider heeft veel minder dan 15 miljoen dollar gekost en zou daarom niet voor de nieuwe regeling in aanmerking komen.

Filmcriticus Peter Calder van de grootste Nieuw-Zeelandse krant The New Zealand Herald is een van de weinige sceptici. Hij zegt dat het toerisme naar Nieuw Zeeland het afgelopen jaar weliswaar met 9 procent is toegenomen, maar dat dat percentage schraal afsteekt tegen het groeipercentage naar buurland Australië. ,,Dat was 19 procent. Niemand heeft op een bevredigende manier kunnen kwantificeren wat de economische effecten van The Lord of the Rings zijn.''