Howard Dean verkiest de aanval

In Iowa worden volgende week de eerste voorverkiezingen gehouden voor de presidentskandidaat van de Democraten. Howard Dean in het hol van de leeuw.

Ron Gilpin loopt enigszins wijdbeens weg, dat hoort bij Texaanse laarzen. Zijn cowboyhoed en motorjack zitten vol met Dean-buttons. ,,Ik ben 69 jaar, gepensioneerd lasser bij de Vermeer-fabriek hier verderop. Nu ben ik vooral gitarist, iedere eerste zondag van de maand heb ik m'n eigen klassieke-countryhalfuur.''

Gilpin had met zijn indrukwekkende gestalte de eerste vraag mogen stellen aan presidentskandidaat Howard Dean. Over immigratie. Buiten vraag ik hem of het antwoord hem was bevallen. Maar half. ,,Ik begrijp wel dat zo'n man een slag om de arm houdt'', sist hij tussen zijn niet meer hagelwitte tanden. En dan brandt hij los in een geopolitieke beschouwing die niet zou misstaan bij een progressieve denktank in Washington waarvan er niet zo veel zijn.

,,Dit land is er beroerder aan toe dan tijdens de Onafhankelijkheidsoorlog, de Burgeroorlog en de Vietnam-oorlog. We hebben niets te zoeken in Irak, onze jongens van de National Guard die Iowa horen te verdedigen, sterven daar voor niets. En hoe komen we aan aflossing? Deze president heeft ervoor gezorgd dat veel landen de VS niet meer bewonderen. Hij heeft leugen op leugen gestapeld.''

De lasser-gitarist doet zijn favoriete presidentskandidaat verbleken met zijn uitspraken. Howard Dean is de laatste weken zo vaak aangevallen door de andere kandidaten dat hij soms een vlaag van gematigdheid beleeft. Die duren nooit lang. Dan zegt hij weer iets waar rivalen als Lieberman, Gephardt en Kerry zijn ongeschiktheid voor het hoge ambt mee proberen aan te tonen.

Gister was het ook zo'n dag dat de terriërachtige oud-gouverneur van Vermont de aanval koos. Maar eerst schepte hij zijn toehoorders `waffles' op, waar `maple syrup' en slappe koffie bij horen. Bij zijn stijl van `living dangerously' hoort dat hij de wafels spectaculair hoog opwerpt met het wafelijzer. Een andere kandidaat zou bang zijn dat een misser door een camera werd vastgelegd.

Aan een wit gedekte kantinetafel wordt Anne Aalbers roder en roder in haar gezicht. Zij maakt hier de lokalen schoon. Haar tafelgenoten, die ook wachten op de toespraak van Dean, willen weten naar welke kandidaat haar voorkeur uitgaat. Ze praat niet graag. Is ze geen Democraat? Ze wordt nog roder, en knikt.

Dat is Iowa. Het voorrecht iedere vier jaar de eerste voorverkiezingen in Amerika te mogen doen, wordt bijzonder serieus opgevat. Ook als men Republikein is, wordt een bezoek aan een kandidaat `van de andere kant' heel gewoon gevonden. Misschien overtuigt hij wel. Het `caucus'-recht in Iowa brengt mee dat volgende week maandag in 99 districten met de voeten wordt gestemd, in zaaltjes waar men gaat staan in de hoek van de favoriete kandidaat.

Een kleine honderd burgers zitten in wat grandioos wordt aangeduid als het `conference center' van Central College in Pella, een in 1847 door dominee Hendrik Pieter Scholte gesticht stadje middenin Iowa.

Vervolg op pagina 5

VOORVERKIEZING

'Historisch gevecht om richting van VS'

Vervolg van pagina 1

De meesten zijn van plan maandag te gaan stemmen op één van de zeven Democratische kandidaten die zich in Iowa hebben gepresenteerd. Tegenover Anne zit Chad Ray die filosofie doceert. Hem interesseert buitenlands beleid en daarom denkt hij op senator John Kerry te gaan stemmen. ,,Jij bent voor Bush omdat hij een goed christen is?'', veronderstelt hij begrijpend. Anne knikt opnieuw.

De medewerker `cross cultural understanding', de enige Afrikaanse Amerikaan in de wijde omtrek, kondigt `de toekomstige president van de Verenigde Staten, Howard Dean' aan. De kandidaat ziet er iets minder gekreukeld uit dan tijdens het kandidaten-debat van zondagavond. Dean is volgens de meeste peilingen nog steeds koploper, maar Dick Gephardt volgt op de voet. Kerry en senator Edwards rukken op. Lieberman en Clark doen hier niet mee; zij concentreren zich op New Hampshire, de volgende belangrijke test.

Dean duwt het spreekgestoelte weg en steekt van wal, gedreven door zijn instinct. ,,Dank dat u hier met zovelen bent. Wat u meemaakt is een historisch gevecht om de richting van dit land. Al die aanvallen zijn niet om `míj' te stoppen. Ze willen `ons' niet. De Washingtonse politici en de gevestigde media moeten niets hebben van verandering in dit land. Daarom: als u het land terug wilt nemen en Washington wilt veranderen, moet u niet iemand uit Washington nemen.''

Het is de outsider-benadering waarmee George W. Bush in 2000 het land doortrok, net als Ronald Reagan in de jaren tachtig. Dean draait daar omheen de standaard elementen van zijn vaste campagne-toespraak af, over de noodzaak van begrotingsevenwicht om banen te kunnen creëren. Investeren in Amerika, in hernieuwbare energie in plaats van het belastinggeld weggeven aan Ken Lay van Enron en anderen die het niet nodig hebben. En dan Irak, steeds Irak, waar hij als enige tegen was en bleef.

Jessie De Young-Van Houlingen die met Anne meekwam, bekent dat zij voor het eerst aan de `caucuses' gaat meedoen. ,,Er moet echt iets gebeuren in dit land.'' Zij reageert wat geschokt dat haar vriendin op Bush gaat stemmen. Voor haar is Dean de man. Ook nadat hij de zaal drie kwartier met een gebrekkige draadloze microfoon heeft begeesterd.

Chad, de filosoof, houdt het bij Kerry, maar ,,Dean zei alle juiste dingen. Ik mag hem wel. Ik denk overigens dat hij ook die oorlog tegen Irak was begonnen als hij in het Witte Huis had gezeten. Maar dat hou ik niet tegen hem. Ik ben gematigd. Dat kan je van deze staat niet zeggen: Iowa is erg christelijk en erg Republikeins.''

Het is een van de achillespezen die zijn tegenstanders bij Dean trachten bloot te leggen: zijn minimale gelovigheid. De kandidaat heeft nu beloofd daar in het Zuiden vrijmoediger over te gaan praten. Ook Howard Dean weet het: een atheïst kan geen president van de Verenigde Staten worden. En dan moet hij door, naar weer een zaaltje in weer een stadje.

Ron Gilpin (zijn radio show is op KIIC, 97.9 FM in Osceola) stapt in zijn stoffige, oranje truckje en rijdt voor om de weg te wijzen naar de volgende bestemming. Langs de fabriek waar hij jaren apparaten voor grondverzet en bosbouw in elkaar heeft gelast. Waar het land open voor ons ligt, neemt hij afscheid, de hand aan de brede hoed. ,,Zorg dat je almaar rechtuit tot Montezuma rijdt, anders zien we je voorlopig niet meer terug.''

In het lege land klinkt het in alle toonaarden:,,Wij zijn allen zondaars!'' De radio maakt van iedere auto in Iowa een rijdende kerk. Op deze maagdelijk besneeuwde maïsvelden is geen spoor te zien van de steeds hardere strijd die hoog gemotiveerde Democraten uitvechten om president Bush in november naar Crawford, Texas, te mogen terugzenden.