Wu'er wil terug naar Peking

Vijftien jaar geleden was Wu'er Kaixi een van de leiders van het studentenprotest dat op het Plein van de Hemelse Vrede in bloed werd gesmoord. Dit weekeinde was hij even terug in Hongkong, en deed een dringend beroep op de regering in Peking om uitgezette dissidenten terug te laten keren.

,,Na 15 jaar ballingschap (...) zeg ik tegen Peking, en ik zeg tegen (president) Hu Jintao: laat ons naar huis terugkeren.'' Zo citeerde gisteren de Hongkongse krant South China Morning Post Wu'er Kaixi, een van de belangrijkste leiders van de studentenprotesten van 1989.

Bij de studentenprotesten, die in juni 1989 uitliepen op een bloedbad op en om het Plein van de Hemelse Vrede in Peking, kwam een nog steeds onbekend aantal mensen om het leven toen de Chinese autoriteiten het leger liet ingrijpen. ,,Dit is de eerste stap in een lange reis terug voor de dissidenten van het Plein van de Hemelse Vrede'', zei Wu'er Kaixi verder.

De voormalige studentenleider had van de autoriteiten in Hongkong toestemming gekregen om vanuit zijn huidige woonplaats in Taiwan over te komen voor het bijwonen van de crematie van de populaire zangeres en actrice Anita Mui. Hij kende haar omdat zij de studentenbeweging destijds vanuit Hongkong heeft gesteund, onder meer met het inzamelen van fondsen.

Dat Wu'er Kaixi toestemming zou krijgen om naar Hongkong te komen, lag van tevoren niet zonder meer vast. Na de souvereiniteitsoverdracht van Hongkong aan China in 1997 is aan een aantal dissidenten, onder wie Harry Wu en vertegenwoordigers van de Falungong, de toegang tot geweigerd.

Wu'er Kaixi bedankte de autoriteiten van Hongkong dan ook voor hun toestemming voor zijn bezoek aan de voormalige Britse kroonkolonie. Hij gaf daarbij ook aan dat er in Hongkong nog steeds wezenlijk meer vrijheid is dan in Peking, en dat hij Peking waarschijnlijk niet zo makkelijk zou binnenkomen. ,,Ik zie dit als een aanwijzing dat er een duidelijk verschil is tussen deze regering en een andere regering, die me vandaag de dag nog steeds beschouwt als een misdadiger'', zei hij zaterdag na aankomst op het vliegveld van Hongkong.

Wu'er Kaixi is inmiddels 35 jaar, getrouwd met de dochter van een rijke Taiwanese zakenman en hij werkt als presentator voor een plaatselijk radiostation in de Taiwanese stad Taichung.

Hij is er net als veel andere studentenleiders wel in geslaagd om elders een bestaan op te bouwen, maar niet om een sterke, vanuit het buitenland geregisseerde dissidente beweging in China op poten te zetten. Dat komt niet alleen doordat de studentenleiders al snel intern verdeeld bleken over de te volgen strategie, maar ook, en misschien wel vooral, doordat zij het contact met China steeds meer verloren. Ze mochten en mogen China niet meer in, en China weet de contacten tussen dissidenten in het buitenland en opstandige burgers in het land zelf over het algemeen zeer goed te verhinderen. De dissidenten raakten in het buitenland geïsoleerd, en een aantal van hen verloor ook alle interesse voor meer democratie in China.

Het lijkt erop dat vooral de Chinese overheid zijn voordeel heeft gedaan met de constatering dat de studentenleiders in het buitenland in feite geen bedreiging voor China meer vormen. China lijkt op basis van die kennis inmiddels een heel behendig spel met nieuwe dissidenten te spelen. Vooral Amerika wil graag dat China zijn dissidenten uitlevert, en China is daar uiteindelijk best toe bereid. China gaat over het algemeen over tot het vrijlaten van dissidenten op momenten dat het land er de meeste Amerikaanse goodwill mee kan verwerven. En daarmee slaat China twee vliegen in één klap: Amerika wordt gunstig gestemd, en de dissidenten verliezen hun slagkracht. In China zelf vormden ze misschien inderdaad een `gevaar voor de staatsveiligheid' , maar dat is meteen en voorgoed voorbij zodra ze in Peking op hun vlucht naar het Vrije Westen stappen.