Tv-kijkende Richard III mist spanning en seksuele lading

In weinig voorstellingen wordt zoveel gekropen als in Richard III door Annette Speelt. De zachte vloerbedekking op het podium nodigt uit tot handen- en voetenwerk en zelfs de hoofdpersoon doet eraan mee: slechts zelden richt hij zich op.

Aanvankelijk denk je dat de makers daar een bedoeling mee hebben. Dat ze ermee willen laten zien hoezeer Richard zich moet verlagen om omhoog te komen. Al kruipend naar de kroon: wat een mooie interpretatie van Shakespeare's drama zou dat zijn. Maar algauw merk je dat er slechts gekropen wordt om het kruipen zelf. Te pas en te onpas vleit men zich op het pluche neer; ook liggen doet men graag, of schuifelen op de knieën, als er maar niet hoeft te worden gelopen, want dat is zo gewoon.

De Richard van Annette Speelt draagt een driedagenbaard en een badjas en hij kijkt teevee. Hij leeft kennelijk in onze tijd. En toch lukt het niet om hem als een tijdgenoot te beschouwen. Een politiek leider wil het gezelschap blijkens de flyer in hem zien, een machtsmens anno nu met brandende ambities. Maar anno nu moordt een politicus zijn tegenstanders niet zomaar één voor één uit, niet in Nederland tenminste en al helemaal niet met een blinkend zwaard. Andere actualiseringen moeten worden gevonden.

Shakespeare draagt zelf iets aan: zijn Richard heeft seksuele problemen. Hij is mismaakt en in bed erg onhandig. Door tomeloze eerzucht probeert hij dat gebrek te compenseren – net als moderne mannen die op liefdesgebied in de war zijn geraakt door bijvoorbeeld hun geëmancipeerde wijven.

Nog wat toespelingen op Viagra erbij en je hebt een prachtig eigentijds thema te pakken. Maar Annette Speelt laat het domweg liggen. Achteloos gaat acteur Thijs Römer aan Richards frustratie voorbij. Vrouwen genoeg in deze productie, alleen voel je tussen hun personages en Richard geen greintje seksuele spanning, geen spatje door wanhopige woede gevoed gevaar. Er zijn bij Shakespeare scènes waarin Richard zichzelf overwint en toch met vrouwen aanpapt. Omwille van zijn carrière. De scène waarin hij de zus en dochter van twee door hem vermoorde mannen in haar rouw verleidt, behoort tot de bloedstollendste van de westerse toneelschrijfkunst.

Wat je hier niet zou zeggen. Eerder blijft het onbegrijpelijk waarom Lady Anne voor die ellendeling zwicht. Zeker op dit moment zou Römer Richards grootste talent in de strijd moeten werpen: zijn acteertalent. Het doen-alsof, zo virtuoos dat iedereen erin trapt. De jonge acteur Thijs Römer bezit die virtuositeit nog niet. En de eveneens jonge regisseur Erik Whien geeft hem te weinig richting. Zelfs de kindermoord, nóg zo'n ijzingwekkende scène als het goed is, verloopt hier vlak en vaal.

Een kruipend ensemble alleen levert nog geen spannend theater op. Er moet eerst visie bij – en ondanks de bravoure van dit nieuwe gezelschap kon ik die niet ontdekken.

Voorstelling: Richard III, van Shakespeare, door Annette Speelt. Vertaling: Gerrit Komrij. Regie: Erik Whien. Gezien: 10/1 Theater a/h Spui, Den Haag. Tournee t/m 13/3; inl: 070-3465272 of www.annettespeelt.nl.