Waardig slotakkoord

Rouwadvertenties in de krant zijn grafische doodskisten vol holle frasen, vindt tekstschrijver Karel Hubert. Hoe het anders kan, demonstreert hij in het boek `50 manieren om je dood te adverteren'.

De treurigheid ten top. Zo oordeelt Karel Hubert over de krantenpagina's met overlijdensadvertenties. Niet eens zo zeer vanwege het menselijk leed en verdriet waarvan de advertenties getuigen, maar veel meer vanwege de teksten en de opmaak waarmee het einde van menig mensenleven wordt bezegeld. De zouteloze, derderangs teksten die veel overlijdensadvertenties als motto meekrijgen, de zwarte rouwrand als een soort grafische doodskist, oud-journalist en communicatieman Hubert vindt het helemaal niks.

De overlijdensadvertentie is voor veel mensen de eerste en laatste keer dat ze in het nieuws zijn. En om dat dan te laten gebeuren met een tekst die al duizenden malen eerder gebruikt is, noemt Hubert een aanfluiting. Neem een zin als `Bedroefd, maar dankbaar dat verder lijden hem bespaard is gebleven'. ,,Dat is toch een holle frase? Er zit geen beschouwing in, het is een soort dienstmededeling die je op een station omroept. Het kan veel persoonlijker en veelzeggender.''

Hoe het anders en beter kan, wil Hubert bewijzen met het boek 50 manieren om je dood te adverteren. In dit boek met – heel passend – een houten omslag laat hij zien hoe je met een treffende overlijdensadvertentie afscheid kan nemen van Herman Douwes Doek. De advertenties voor deze fictieve Herman zijn ingedeeld volgens een matrix van vijf mogelijke doodsoorzaken (ouderdom, ongeval, ziekte, moord, suïcide), vier afzenders (jijzelf, een naaste, het bedrijf, anderen), en vier sferen (lief, geestig, kritisch en cynisch).

Een naaste die iets wil zeggen over iemand die op hoge leeftijd is overleden kan dat dan volgens de methode-Hubert op vier verschillende manieren doen. Zo klinkt een passage – want alle advertenties hebben tamelijk veel tekst – uit advertentie B1A (naaste, ouderdom, lief): ,,Wij nemen afscheid van een écht mens die van een lang leven iets gemaakt heeft dat boven het bestaan uitgestegen is.''

Bij B1C (naaste, ouderdom, kritisch) verandert de toon aanzienlijk: ,,We hopen dat we hem genoeg gesteund hebben in zijn lange leven. We hopen dat hij zich voldoende heeft laten steunen. De tijd zal de mooie herinneringen voorrang geven.''

De variant B1D (naaste, ouderdom, cynisch) zal waarschijnlijk de minste toepassing vinden. ,,Oud worden is geen kunst, het gaat helemaal vanzelf. Je hebt er geluk voor nodig, dat wel. Want elke keer als je iets eet, de weg oversteekt, de trap afgaat, kan het met je gedaan zijn. Wie daadwerkelijk oud wordt, heeft de hindernisbaan van het dagelijks leven afgelegd zonder al te akelige misstappen. Fraai en schitterend oud worden is wél een kunst. Die kunst heeft Herman Douwes Doek niet in alle opzichten beheerst. Er waren hoogtepunten, dieptepunten en nogal wat vlakke stukken daartussendoor. Het was vooral een lang leven, dat hemzelf kennelijk prima beviel. Ze zeggen dat egocentrische persoonlijkheden de grootste kans hebben oud te worden. Het lijkt zo te zijn.''

Opvallend is dat in het boek de overledene zelf ruimschoots de gelegenheid krijgt nog een laatste zegje te doen. Volgens Hubert is dat de grote trend van de afgelopen jaren: ,,Kennelijk is er een grote behoefte om over het graf heen nog iets te zeggen. Daar hebben we dan ook veel aandacht aan besteed in het boekje.''

Niet alle mogelijke combinaties zijn uitgewerkt. Hubert komt uit op een totaal van vijftig teksten. Toch is de titel `50 manieren' te bescheiden, want naast teksten biedt Hubert ook beeld. Verstilde natuuropnames in kleur bieden een stemmige achtergrond. Door met tekst en illustraties te variëren biedt hij in feite 2.500 alternatieven.

De advertenties – tekst en beeld – zijn vrijelijk beschikbaar via de website van het bureau van Karel Hubert, Hansnel Communicatie, www.hansnel.nl/dood. Het is daadwerkelijk de bedoeling van Hubert dat mensen gebruik gaan maken van zijn materiaal. ,,Iedereen kan elke tekst en elk beeld van internet plukken en ermee gaan knutselen: ze kunnen een tekst uit advertentie 1 combineren met het einde van advertentie 19. Alles is rechtenvrij.''

Om het gebruiksgemak nog te vergroten heeft Hubert de teksten als een Word-bestand beschikbaar gemaakt en zijn de afbeeldingen zowel in kleur als zwart-wit te downloaden in een resolutie die ze geschikt maken om in een krant af te drukken.