Trauma?

Auke Kok is een boek aan het schrijven over de finale van het WK voetbal van 1974 tussen West-Duitsland en Nederland, schreef ik vorige week. `Nederland's grootste trauma' noemde ik die wedstrijd – niet als eerste. Hopelijk wel als laatste, want sportjournalist Henri van der Steen mailde mij het daarmee heel erg niet eens te zijn. Hij heeft gelijk, ik kan niets anders zeggen.

Iedereen in dit land roept dat die 2-1 nederlaag ons nooit goed is bekomen. `Wat is dat eigenlijk voor lulkoek?', vindt Van der Steen. `Ik heb het al eens eerder geschreven: nooit is een elftal beroemder geworden dan het verliezende elftal van die dag. Wat is grootser en meeslepender dan op zo'n manier verliezen, na een prachtig toernooi? Wij als geschiedenisfreaks zouden beter moeten weten. Wie herinnert zich nog het Duitse elftal dat in 1990 wereldkampioen werd? Niemand. Maar heel de wereld spreekt nog over het Oranje van 1974.'

Van der Steen heeft gelijk, alhoewel de verliezers van 1954 ook niet geruisloos naar de vuilnisbelt van de geschiedenis zijn afgevoerd. Toen was het Hongarije van Ferenc Puskas sterker dan West-Duitsland, maar tevergeefs. In Duitsland draait nu zelfs met veel succes de film `Das Wunder von Bern' over die wedstrijd. Het verliezende Hongarije zijn we dus niet vergeten, net als het Oranje van 1974.

Trauma's, helden, verliezers, winnaars. Het zijn allemaal begrippen die naderhand worden geconstrueerd. Toen Johan Cruijff nog voetbalde was er een heftige discussie over wie de beste speler was, maar zo'n twintig jaar na zijn afscheid zweeft hij verder boven iedereen dan toen hij nog op het veld stond. De herinnering doet vreemde dingen met mensen.

Dus ook met die finale van 1974, die vooral naderhand steeds dieper in onze nationale psyche pinde. Simon Kuper schreef hierover in het boek `Voetbal als oorlog'. `Jan Jongbloed, de Nederlandse doelman op leeftijd, schreef naderhand in zijn dagboek in Vrij Nederland: `Na de wedstrijd een korte teleurstelling, die overging, langzaam, in een toch wel tevreden zijn met zilver.' Volgens Kuper was Jongbloed de dag voor de legendarische uitschakeling van West-Duitsland door Nederland op het eigen EK van 1988 nog steeds zo gemutst: `Hij verklaarde dat alle oud zeer tussen Nederlanders en Duitsers was vervlogen.' Om na die Nederlandse overwinning een telegram naar Oranje te sturen met de tekst: `We zijn uit ons lijden verlost.' Zelfs het weer hier is minder veranderlijk.

Het trauma lijkt dus veertien jaar later te zijn geboren. Gelukkig wordt er momenteel een voetbalboek geschreven door Jaap Visser. Dat gaat over dat EK van 1988. Hopelijk duikt Visser ook in de vraag waar dat trauma toch vandaan komt. Het is nodig, blijkt maar weer.

jurryt@xs4all.nl