Tante Nell helpt well

Een lezer worstelt met een luxeprobleem. Zijn ouders hadden een gezin met veel kinderen. De jongste is nu over de 65. Vijf ervan hebben zelf kinderen, in totaal twaalf. Zijn oudste zus Nell (weduwe) heeft zelf geen kinderen. Nu wil zij haar aardse goederen nalaten aan twintig tantezeggers, inclusief die van haar overleden mans kant. Van enkele neefjes en nichtjes zijn de ouders al overleden. Een erfdeel ligt tussen de 10.000 en 20.000 euro. Maar de successierechten (de erfenisbelasting) lopen volgens Nell na aftrek van de vrijstelling op tot over de 40 procent. Hoewel ze de staat veel gunt, is dit haar te gortig. Zij wil graag weten of er wegen zijn om de belasting te temperen. Bijvoorbeeld nu al schenken.

Schenken met beleid kan een manier zijn om de erfenisbelasting te drukken, maar wanneer er twintig ontvangers zijn, krijgt tante Nell ook te maken met niet-fiscale aspecten. Daar moet ze eerst eens goed over nadenken en dan pas een verdeelbeleid uitstippelen, of juist niet.

Zo zijn er misschien neven en nichten die ze nooit ziet, amper kent of met wie ze zelfs in onmin leeft. Moet je die evenveel geven als de mensen die haar na aan het hart liggen? Of die familieleden ontvangen een bijstandsuitkering, waardoor een schenking niet altijd welkom is. Of liggen in echtscheiding, waardoor de helft van de schenking mogelijk naar de verkeerde persoon kan gaan. Of ze zijn schatrijk. Of verslaafd aan iets. Dit zijn de bekende familiekwesties. Houdt tante daar rekening mee, dan ontvangt mogelijk de helft van de potentiële begunstigden helemaal niets en de andere helft het dubbele. Zo verdeelt Nell haar familie tot in lengte van jaren en zelfs tot na haar dood. Een lastig dilemma.

Heeft tante al haar naasten even lief, en negeert ze hun persoonlijke situatie, dan zit er voor iedereen circa 20.000 euro in het vat; in totaal 400.000 euro: twintig maal 20.000. Die kosten tante per jaar 4.800 euro aan de 1,2 procentsheffing in box 3. Het is de kunst om die liefst belastingvrij en legaal (in plaats van ondershands geven) over te hevelen naar de volgende generatie. Kan dat?

De fiscus ziet graag dat ouders schenken aan hun kinderen en biedt ruime vrijstellingen: 4.243 euro per jaar en eenmalig 21.209 euro. Andere vrijstellingen tussen particulieren (ongeacht familierelatie) bedragen slechts 2.546 euro per twee jaar; afgerond 2.500 euro. Eigenlijk is dat een drempel, want wanneer de schenking hoger is dan de vrijstelling, vervalt deze. Nell kan dus in zestien jaar 20.000 euro onbelast schenken aan een tantezegger: achtmaal de tweejaarlijkse vrijstelling van 2.500 euro. Intussen groeit haar resterende vermogen aan met het saldo van rendement en heffing in box 3 en kan ze meer dan acht keer schenken. Op deze manier moet tante een sterk gestel hebben om tijdig en onbelast van haar centen af te komen.

Enig soelaas biedt het extra schenken aan betrouwbare mensen in de naaste omgeving van de neven en nichten (niet hun echtgenoot of geregistreerde partner), die de schenking(en) onbelast doorschenken aan de beoogde tantezegger. Zo breng je die zestien jaar terug naar acht, wanneer iedere ontvanger over één doorgeefluik beschikt. Toegegeven: tante heeft dan met veertig man te maken en moet een boekhouder aanstellen.

Maar de liefde van tante en haar vrees voor de fiscus hoeven niet alleen via belaste euro's te lopen. Je kan ook schenken in stijl en in natura. Bijvoorbeeld door af en toe voor de jaarlijkse schenking van 20.000 euro een klein, mooi bungalowpark af te huren (alles inbegrepen, plus Frans Bauer) en iedereen een paar weken uit te nodigen. Dan maak je als tante wel een onuitwisbare indruk.

Tante hoeft haar geld niet direct weg te schenken, maar kan het ook onderbrengen in de stichting `Tante Nell helpt well' die zich richt op het ondersteunen van familieleden. Zo blijft zij generaties lang voortleven in de familie. Wie wil dat niet? Bij zo'n opzet, niet ongebruikelijk, moet een notaris helpen met raad en daad.

Stel dat tante niet kiest voor de onsterfelijkheid, maar schoon schip maakt en iedereen 20.000 euro schenkt, dan betalen de ontvangers daar 41 procent schenkingsrecht over en vervalt de vrijstelling. Of 8.200 euro per persoon, en totaal 164.000 euro aan belasting. Ook minister Zalm zal denken `Tante Nell helpt well'.