Svesjnikovs systeem

Toen Viktor Kortchnoi zich in 1974 op zijn eerste match tegen Karpov voorbereidde, wist hij niet goed wat hij met zwart in de Franse Tarrasch-variant na 1. e4 e6 2. d4 d5 3. Pd2 moest doen. Op een dag werd hij opgebeld door een van zijn secondanten, die zei: ,,Goed nieuws, Viktor Lvovitsj, ik heb de oplossing gevonden. Een klein loperzetje lost alle problemen op: 3...Le7 is de juiste zet.''

Kort daarop belde een andere secondant: ,,Goed nieuws, een klein loperzetje...'' Kortchnoi onderbrak hem. ,,Ja, ik weet het al, 3...Le7'', maar hij had het mis, want volgens die tweede secondant was dat nou juist een ernstige fout en was 3...Ld7 de enige zet die alle problemen oploste.

Toen besloot Kortchnoi om niet naar zijn twistende secondanten te luisteren en tegen Karpov toch maar het gewone 3...c5 te spelen, al wist hij dat hij dan iets slechter zou komen te staan. Het bleek een goede keuze, want alle zeven partijen met die opening hield hij met zwart remise.

Het probleem van de Tarrasch-variant is een kleinigheidje vergeleken bij de vraag wat in de beginstelling de beste zet is. In 1999 publiceerde Hans Berliner het boek The System, waarin hij de stelling verdedigde dat 1. d4 de enige juiste openingszet is en dat wit daarna bij wederzijds correct spel moet winnen.

Net zoals Kortchnoi's secondanten in 1974 blijken ook de systeembouwers radicale en geheel tegengestelde meningen te kunnen hebben. In het januarinummer van Schach staat een lang artikel van Jevgenij Svesjnikov met de titel Mein System. Volgens hem is 1. d4 juist een ernstige fout en is de enige juiste zet 1. e4. Hij zegt niet dat wit dan gewonnen staat, maar wel dat zwart slechts één goede manier heeft om zich te verdedigen:

1. e4 c5 2. Pf3 Pc6 3. d4 (sterker is volgens hem 3. Lb5) cxd4 4. Pxd4 e5. Deze variant wordt soms de neo-Svesjnikov genoemd. Vroeger speelde Svesjnikov 4...Pf6 5. Pc3 e5, maar nu vindt hij dat wit daarna belangrijk voordeel kan bereiken.

Hij schrijft over een gesprek dat hij in 1995 met Botwinnik had. Botwinnik luisterde een uur lang naar hem zonder hem te onderbreken, alleen mompelde hij regelmatig steeds dezelfde tegenwerping: ,,Nee, schaken is geen ondubbelzinnig oplosbaar probleem.'' Neef Igor Botwinnik was er ook bij en die was hoogst verbaasd dat zijn oom zo lang naar een andere schaker luisterde.

Wat je ook van zijn systeem vindt, er kan niet ontkend worden dat Svesjnikov verstand van openingen heeft. Zijn variant, of het nu de oude versie is of de nieuwe, is zo populair geworden dat witspelers hem tegenwoordig vaak ontwijken met 1. e4 c5 2. Pf3 Pc6 3. Pc3, met de bedoeling 3...Pf6 4. Lb5. Maar ook dan blijkt Svesjnikov goed voorbereid.

Wit Philippe-zwart Svesjnikov, Cap d'Agde 2003

1. e2-e4 c7-c5 2. Pg1-f3 Pb8-c6 3. Pb1-c3 e7-e5 4. Lf1-c4 Lf8-e7 Iedereen speelt stereotiep 4...d6, maar Svesjnikov bereidt een gambiet voor. 5. d2-d3 Pg8-f6 6. Pf3-g5 0-0 7. f2-f4 d7-d5 Daarom deed hij geen 4...d6 8. e4xd5 Pc6-d4 9. 0-0 Lc8-g4 10. Pg5-f3 Hierna heeft zwart het makkelijk. Svesjnikov behandelt 10. Dd2, waarna hij 10...exf4 11. Txf4 Lh5 12. Tf1 Db8 aanbeveelt, en ook de interessante zet 10. De1 met het vervolg 10...Pxc2 11. Dh4, waarna de volgende wilde stelling zou ontstaan.

Zijn verdere analyses wil hij niet prijsgeven en hij schrijft: ,,Laten de nabootsers hier hun eigen hoofd inspannen! Of iemand de uitdaging tegen mij aan zal nemen?'' Na 10. Pf3 ging de partij zo verder: 10...Le7-d6 11. f4xe5 Ld6xe5 12. Lc1-g5 Pd4xf3+ 13. g2xf3 Lg4-h3 14. Tf1-e1 Le5-d4+ 15. Kg1-h1 Pf6-g4 16. Dd1-d2 Dd8xg5 17. Dd2xg5 Pg4-f2+ 18. Kh1-g1 Pf2xd3+ 19. Kg1-h1 Pd3-f2+ 20. Kh1-g1 Pf2-e4+ Remise door eeuwig schaak wil hij niet. 21. Dg5-e3 Pe4-d2 22. Lc4-b5 a7-a6 23. Lb5-d3 Ta8-e8 24. Kg1-f2 Te8xe3 25. Te1xe3 Tf8-e8 26. Pc3-d1 c5-c4 27. Ld3-e2 Svesjnikov geeft aan dat hij na 27...b5 28. Ke1 Lxe3 29. Pxe3 Txe3 30. Kxd2 Te5 goede winstkansen zou hebben. Wat hij speelt geeft hem slechts een klein voordeel. Omdat het hier over openingen gaat en niet over toreneindspelen geef ik de rest in het kort. 27...f5 28.c3 Lc5 29.Ke1 Lxe3 30.Pxe3 f4 31.Kxd2 fxe3+ 32.Ke1 b5 33.Lf1 Lxf1 34.Kxf1 Te5 35.Ke2 Txd5 36.Kxe3 Th5 37.Th1 Kf7 38. Kf4 Kf6 39.h3 Tf5+ 40.Kg3 Tg5+ 41.Kf2 Td5 42.Ke2 Kf5 43.h4 Td6 44.a3 Th6 45.Kf2 g5 46.Kg3 gxh4+ 47.Kh3 Td6 48.Th2 Kf4 49.Tf2 Ke3 50.Tf1 Ke2 51.Tb1 Kxf3 52.a4 Ke2 53.axb5 axb5 54.Kxh4 Td1 Wit gaf op.