Reserves van energiereus Shell drogen op

Koninklijke/Shell Groep had het vertrouwen al zien slinken. Nu bestaat onzekerheid over eenvijfde van de energievoorraad en is het vertrouwen in het concern verdwenen.

,,Waar is Philip Watts?'' De argwaan en verbijstering dropen van de vraag die analisten gisteren stelden. Dat de topman van het tweede energieconcern ter wereld niet zelf een toelichting gaf op het schokkende nieuws was onbegrijpelijk. De woordvoerder van Shell, die namens Watts het woord moest voeren, bleef het antwoord schuldig.

Olie- en gasreserves zijn de zuurstof zonder welke een bedrijf als Shell niet kan bestaan. Het concern, na het Amerikaanse ExxonMobile het grootste energiebedrijf ter wereld, maakte gisteren bekend aanzienlijk minder grote voorraden te bezitten dan geschat, vooral in Australië, Nigeria en landen in het Verre Oosten. Shell werd na een ,,intern onderzoek'' – dat elke vier jaar plaatsheeft – gedwongen de `bewezen' olie- en gasreserves met eenvijfde te verminderen. Het ligt er wel, zei Shell, maar het gaat langer duren voordat het is gewonnen. Dat zou komen doordat overeenstemming ontbreekt met regeringen over de winning of doordat het lastiger is dan gedacht om de olie of het gas op te pompen.

Shell zei dat de `bijstelling' geen financiële gevolgen heeft. Noch voor 2003 noch voor de jaren daarvoor. Maar het zou wel invloed kunnen hebben voor de toekomst. Volgens analisten van de zakenbank Morgan Stanley moet Shell hogere kosten maken om de reserves weer terug te krijgen in de categorie `bewezen reserves'.

Een analist van het Amerikaanse Lehman Brothers zei gisteren dat het nieuws ,,de laatste nagel was in de doodskist van Shells geloofwaardigheid''. Spijkers waren al geslagen in september 2001, toen Shell de markt overrompelde met een verlaging van zijn doelstelling voor de jaarlijkse productiegroei. Maar zelfs die lagere doelstelling – geen 5 maar 3 procent – werd in 2002 niet gehaald, en in het afgelopen jaar was er helemaal geen groei. Een woordvoerder van Shell wilde gisteren niet zeggen of de 3-procentsdoelstelling nog bestaat.

Shell maakte gisteren verder bekend dat de vervangingsratio van olie en gas in 2003 tussen de 70 en 90 procent zal zijn: het derde achtereenvolgende jaar dat Shell meer produceert dan het aan nieuwe reserves ontdekt. In een reactie zei een analist van de Amerikaanse zakenbank Merrill Lynch zich zorgen te maken over de toekomstige groei van Shell. Want het is een gevaarlijke combinatie voor een bedrijf waar omvang en kwaliteit van de gas- en oliereserves het belangrijkste onderdeel zijn. Vooral met het oog op toekomstige prestaties. Shell moet, net als zijn rivalen, zoals het Britse BP, meer voorraden aanboren, anders komt het uiteindelijk letterlijk droog te staan.

Tegenover Shells ongunstige berichten van de laatste jaren staan ook gunstige berichten. Zo wist Shell de kosten flink te drukken, nam het enkele grote bedrijven over en waren er grote investeringen in nieuwe olie- en gasvelden, zoals in Rusland.

Toch is de teneur negatief. Wellicht dat er personele consequenties zullen volgen. Niet voor de mensen die de olie- en gasvelden verkeerd hebben geschat – Shell verklaarde dat er geen aanleiding is om kwade opzet te vermoeden. Maar dat zal de druk op het topkader niet doen afnemen. Dat geen van de bestuurders gisteren een toelichting gaf, is een veeg teken. Bij de verlaging van de productiedoelstelling voerde de – toen nieuwbakken – directeur Walter van de Vijver van de divisie Exploratie en Productie het woord.

De 58-jarige topman Watts, van 1991 tot 1997 zelf verantwoordelijk voor het zoeken naar en tot ontwikkeling brengen van olie- en gasvelden, is nog twee jaar af van zijn pensioen. Hij wordt hoogstwaarschijnlijk door een Nederlander opgevolgd. Shell is 60 procent Nederlands en de voorganger van Watts was ook al een Brit. Drie Nederlanders komen in aanmerking om het roer over te nemen: Jeroen van der Veer (56), de huidige vice-voorzitter, en de bestuursleden Rob Routs (57), die de Shell-operatie in de VS stroomlijnde, en Van de Vijver (48). Maar Van de Vijver kan er last van hebben dat het juist zijn divisie is waar de jongste problemen zich voordoen.