Opgesnoven

Een griepvaccin in een neusspray beschermt kinderen prima, en meerdere jaren tegen influenza. In de VS krijgen misschien alle kinderen het nieuwe vaccin.

EEN NEUSSPRAY is een aantrekkelijk alternatief voor de griepprik. Eén dosis van een neussprayvaccin beschermt kinderen meerdere jaren tegen griep, terwijl een griepprik ieder jaar moet worden herhaald. In de VS denken volksgezondheidsautoriteiten er over het sprayvaccin aan alle kinderen aan te bieden, ook al omdat massale vaccinatie van kinderen de griepsterfte onder ouderen verlaagt. In de spray zit een levend, verzwakt griepvirus, terwijl de nu nog gebruikte griepprik een dood virus bevat (Archives of Pediatrics & Adolescent Medicine, jan).

Amerikaanse kinderartsen van de Universiteit van Texas hebben in 1998 een kleine vierduizend kinderen, in leeftijd variërend van anderhalf tot achttien jaar, een neusspray gegeven tegen de drie toen meest voorkomende influenzastammen. Vervolgens zijn de kinderen drie jaar onder controle gehouden. Een deel van hen kreeg jaarlijks een spray, een ander deel alleen in het eerste jaar, of in de eerste twee jaren. Het experiment was bedoeld om na te gaan hoe lang de neusspray effect heeft. Na drie jaar bleken er bij de via de neus `ingeënte' kinderen zo'n 20 procent minder luchtweginfecties gemeld dan bij een controlegroep. Daarbij maakte het weinig uit of het kind in die periode één, twee of drie keer was behandeld.

Veel lijkt het niet, 20 procent minder luchtweginfecties. ``Maar dat cijfer geeft de werkelijkheid niet goed weer,'' zegt Ab Osterhaus, hoogleraar virologie aan het Rotterdamse Erasmus Medisch Centrum en hoofd van het Nationaal Influenza Centrum. Osterhaus: ``Vanwege de haalbaarheid keken ze bij de Amerikaanse kinderen alleen naar het aantal bij de dokter gemelde luchtweginfecties. Maar dat is een hele grove maat omdat veel van die infecties bij kinderen door andere verkoudheidsvirussen veroorzaakt worden, bijvoorbeeld het RS-virus of een rhinovirus. De werkelijke bescherming door de neusspray is vermoedelijk vergelijkbaar met die door de griepprik, zo rond de 60 tot 90 procent. Hoeveel het precies is, hangt af van de definitie die je hanteert voor influenza, dat wil zeggen: het aantal infecties of alleen volledig ontwikkelde griep.'' Lang niet iedereen die met influenza besmet raakt krijgt ook echt griep.

afweer

Een pluspunt van de neusspray is volgens Osterhaus dat het om een levend verzwakt virus gaat, terwijl de nu gebruikte griepprik een dood virus bevat. ``De reactie op een levend verzwakt virus lijkt meer op die bij een natuurlijke infectie. Er ontstaan niet alleen antilichamen maar ook de cellulaire afweer met T-lymfocyten komt op gang. Dat maakt dat het effect langer aanhoudt.'' Verder heeft de neusspray ook nog een heel voor de hand liggend voordeel: de neus. Het vaccin wekt plaatselijk afweer op, op een plaats waar het vaccin in de griepprik niet komt.

De Amerikaanse Food and Drug Administration heeft de spray tegen influenza inmiddels goedgekeurd voor 5 tot 50-jarigen en de VS overweegt om álle kinderen met een neusspray tegen influenza te gaan beschermen. Osterhaus: ``Dat is vooral interessant omdat kinderen een belangrijke rol spelen bij de verspreiding van griep. Dat gebeurt via de school en de crèche. Hele jonge kinderen, tot een jaar oud, zijn nog gevrijwaard door antilichamen van de moeder, maar daarna zijn ze onbeschermd. Geïnfecteerde kinderen scheiden enorm veel virus uit. Dat komt niet alleen bij andere kinderen terecht, maar ook bij de ouders, in de buurt en in de familie. Dus heeft een griepvaccinatie bij kinderen een veel ruimer effect dan alleen voor henzelf. Uit een Japans onderzoek is gebleken dat het vaccineren van kinderen tegen influenza zelfs een duidelijke daling van de sterfte onder ouderen tot gevolg heeft.'' Hij voegt er wel meteen aan toe dat het natuurlijk nog de vraag is of je kinderen mag gebruiken om ouderen te beschermen.

kosten

Osterhaus vindt het voorlopig te ver gaan om alle kinderen tegen griep in te enten. ``Kinderen die tot risicogroepen behoren, bijvoorbeeld met astma, een hartziekte of diabetes, krijgen nu al een griepprik. Of je bij die groep moet overstappen op een neusspray, is nog niet duidelijk. De kosten spelen natuurlijk een rol. De spray is behoorlijk duur en moet bovendien bevroren bewaard worden, wat het allemaal complexer maakt. Om de effectiviteit hoef je het ook niet te doen, want bij jaarlijkse inenting verschillen de twee vaccins niet veel van elkaar. Dat wordt natuurlijk anders als één vaccinatie inderdaad meerdere winters werkt.''

Een probleem is ook dat Nederlandse ouders, anders dan die in de Verenigde Staten en Japan, een zekere weerstand tegen vaccinaties hebben. ``Ten onrechte'', vindt Osterhaus. ``De bescherming door vaccinatie is een groot goed. Wel is het zo dat je als arts rekening moet houden met de acceptatie van vaccinaties. Je kunt die dus niet oneindig uitbreiden.''

Het griepprikje op zich is volgens Osterhaus weinig belastend voor de kinderen uit risicogroepen en dat is dan ook geen argument de spray te gaan gebruiken. Toch bestaat er gevoelsmatig – vooral voor kinderen – een wereld van verschil tussen een vaccinatie met een neusspray of met een spuit en dat maakt de spray tot een aantrekkelijk alternatief.