Op het spoor van geniale ideeën

Peter Svidler is een van de favorieten in het Corus schaaktoernooi dat vandaag in Wijk aan Zee begint. De Russische kampioen staat na een jaar van louter successen vierde op de wereldranglijst. Zelf gelooft hij ook in zijn kansen, als hij zijn dagelijkse dosis cricket maar krijgt.

Je zou denken dat de voornaamste zorgen van een schaker die aan het Corus Chess Tournament begint, vrij voorspelbaar zijn. Heeft hij zijn openingen diep genoeg voorbereid? Zit zijn favoriete hemd in de koffer? Hij wordt toch niet verkouden? Dat werk. Tenzij je Peter Svidler heet. Vlak voordat hij in het vliegtuig naar Nederland stapte, stuurde de kersverse nummer vier van de wereld nog gauw een mailtje vanuit St. Petersburg met als verontrustend onderwerp `help'. Nee, geen paniek, onze afspraak ging door, maar had je in de kamers van het spelershotel eigenlijk wel toegang tot het internet? Hij moest er niet aan denken dat hij zonder internet zou komen te zitten net nu er een hele reeks belangrijke cricketmatches voor de deur staan.

Wanneer hij aan het begin van de avond in het hotel aankomt, duurt het niet lang voordat hij de receptioniste zijn prangende vraag voorlegt. Zonder dat ze beseft welk geluk ze teweegbrengt, reikt ze hem een formulier aan waarop een inbelnummer staat. De gelukkige straalt en eenmaal op zijn kamer belt hij meteen zijn vrouw. Misschien ook wel om te zeggen dat hij veilig is aangekomen, maar hij meldt als eerste dat het internetprobleem is opgelost.

Svidler begrijpt dat zijn cricketmanie vaak extreem over komt, zeker ook omdat hij niet goed kan uitleggen wat hem zo fascineert. Het is gewoon zo. De kiem werd een jaar of vijf geleden gelegd toen hij in Athene logeerde bij Nigel Short. Samen keken ze naar een WK-duel tussen India en Pakistan. De Engelsman legde hem de regels uit en hij was verkocht. ,,Zonder cricket ben ik een ziek mens'', zegt Svidler nu. ,,Natuurlijk kan ik hier in Wijk aan Zee ook schaken zonder cricket, maar met cricket erbij is het zo veel aangenamer'', voegt hij eraan toe, een beetje geschrokken van de pathos.

In het Corus-toernooi, waar Kasparov dan mag ontbreken maar de nummers twee tot en met zes van de nieuwe ratinglijst wel present zijn, zal Svidler moeten bewijzen dat het glorieuze jaar dat hij achter de rug heeft geen tijdelijke uitschieter was. Meedoen stond in 2003 zo'n beetje gelijk aan winnen en het regende hoofdprijzen. Zo won hij met zijn Franse club NAO de Europa Cup, leidde hij in Plovdiv het Russische team naar het Europese kampioenschap en werd hij alweer voor de vierde keer Russisch kampioen. Al die mooie resultaten samen tilden zijn rating naar 2.747 punten en daarmee hoeft hij alleen nog Kasparov, Kramnik en Anand boven zich te dulden. ,,Dat zijn ook net de spelers tegen wie ik een negatieve score heb, dus er is nog genoeg werk te doen. Mijn eerste doel dit jaar is mijn goede vorm te stabiliseren en als dat lukt kan ik kijken of er nog vooruitgang in zit.''

Waarom het hem ineens voor de wind ging, was voor veel journalisten en andere schakers een eenvoudig te beantwoorden vraag. Anderhalf jaar geleden werd Svidler vader van een tweeling en dat verklaarde alles. Zelf zal hij de laatste zijn om te ontkennen dat de geboorte van zijn zoontjes een aangename balans in zijn leven heeft gebracht, maar hij voegt er ook instemmend de mening van zijn vader aan toe. Die vindt dat omdat het een na het ander gebeurde, dit nog niet wil zeggen dat het een vanwege het ander gebeurde. En als hij te horen krijgt dat hij rust heeft gevonden in zijn leven, beaamt hij dat, maar lacht ook om het woordje `rust'.

,,Ik las laatst in een interview dat Kramnik mijn recente successen juist toeschrijft aan mijn diepgravende openingenstudie. Nou, het mag duidelijk zijn dat Vladimir alweer een tijdje niet bij ons over de vloer is geweest. Met een tweeling in huis kun je nooit langer dan een kwartier ononderbroken ergens mee bezig zijn. Tegen de tijd dat ik in een stelling begin door te dringen, word ik afgeleid en als ik dan weer terugkom ben ik alweer vergeten welk geniaal idee ik op het spoor was.''

De momenten voor hemzelf komen elke dag pas laat op de avond, ergens tussen tien en twaalf uur. Dan zet hij zijn computer aan en begint hij partijen door te spelen van toernooien die elders in de wereld bezig zijn. Een werkje dat hij graag combineert met het draaien van muziek uit zijn indrukwekkende verzameling mp3-bestanden. Of met iets anders. ,,Vorige week heb ik nog een prachtige nacht doorwaakt met een cricketmatch die om twee uur 's nachts Russische tijd begon en tot negen uur 's ochtends duurde.''

Peter Svidler werd in 1976 geboren in een intellectueel milieu. Zijn vader was ingenieur in de medische industrie en heeft onder meer de uitvinding van een beademingsmachine op zijn naam staan. Zijn moeder was pianolerares. Nu nog heeft hij er spijt van dat haar voorzichtige pogingen mislukten om de liefde voor de piano op hem over te brengen. Ze liet hem enkele lessen nemen bij een bevriende collega en was toen zo schappelijk om te vragen of hij het leuk vond, waarop de kleine Peter haar meedeelde dat hij toch liever ingenieur werd. Daar zou het ook niet van komen, want op zijn zesde ontdekte hij het schaken en was hij meteen verslingerd.

,,Als ik uit school kwam, gooide ik mijn tas in een hoek en ging ik met mijn uniform nog aan op de grond zitten en begon ik een partij na te spelen of over schaken te lezen. Ik herinner me dat mijn vader thuiskwam met de Russische vertaling van het boek van Mednis, How to beat Bobby Fischer, dat hij van een collega geleend had. Ik liet dat boek niet meer los. Ik stond ermee op en ging ermee naar bed. Jaren later nog kende ik alle partijen en alle varianten die erin stonden uit mijn hoofd. Je kunt zeggen dat ik het letterlijk aan flarden heb gelezen, en uiteindelijk heeft mijn vader tegen die collega gezegd dat hij het beter als een geschenk kon gaan zien.''

Zijn ouders namen zijn belangstelling serieus en ondersteunden hem. Op jonge leeftijd had hij al honderden schaakboeken omdat zij tot drie keer toe een schaakbibliotheek voor hem opkochten.

Veel talent had hij, maar ook een enorme onrust. Als hij niet aan zet was, banjerde hij rusteloos door de speelzaal als de kogel van een op hol geslagen flipperkast. Eindeloos veel kilometers legde hij zo af en pas veel later als profschaker zou hij er geleidelijk in slagen die neiging onder controle te krijgen.

Het belette hem niet prijzen te winnen. In 1993 werd hij jeugdwereldkampioen onder de 18 en een jaar later werd hij in Elista Russisch kampioen. Dat kampioenschap, met als hoofdprijs een auto ter waarde van 24.000 dollar, was een van de eerste toernooien die de latere Fide-president Kirsan Iljoemzjinov organiseerde. Het jaar daarop werd er opnieuw in de Kalmukse hoofdstad gespeeld en weer was Peter Svidler de kampioen.

Zijn internationale doorbraak volgde in 1997. In Tilburg deelde hij met Kasparov en Kramnik de eerste plaats en in hun onderlinge partij wist hij de nummer een van de wereld zelfs te verslaan. Alles wees erop dat hij klaar stond de sprong naar de top te maken, maar aan het inlossen van die belofte leek hij niet meer toe te komen. Zo nu en dan behaalde hij nog wel aardige resultaten, maar ook niet meer dan dat. Hij denkt niet graag aan die periode terug. Zijn eerste huwelijk liep spaak en hij had geen idee wat er mis was gegaan met zijn schaken. Net zoals hij zich nu afvraagt waarom hij de laatste tijd als een jonge god zit te spelen. Wel wil hij met alle plezier nog een beetje speculeren. Zo kan hij bijvoorbeeld wijzen op de oorring die hij sinds 1999 draagt.

,,Die heb ik toen wel aangeschaft om het geluk een handje te helpen. Vrij snel was ik er zo aan gehecht dat ik me naakt voelde als ik hem niet in had. En hoewel het een tijdje geduurd heeft, zou je kunnen zeggen dat hij me uiteindelijk toch geholpen heeft.'' Hij grijnst. Een erg overtuigend verhaal vindt hij het ook niet. Anderzijds is hij het nadrukkelijk oneens met vrienden die meenden dat het minder ging met zijn schaken omdat hij in die tijd behoorlijk verslaafd was aan Russisch biljarten en pool. Zelfs naar schaaktoernooien in het buitenland nam hij zijn keu mee. ,,Nee, dat verband heb ik nooit gezien'', zegt hij. Om dan toch even te aarzelen. ,,Wel is het zo dat ik nu nog maar één avond in de maand ga spelen. Maar dat is alleen omdat ik er geen tijd meer voor heb.''

Hoewel hij heel goed weet met hoeveel overgave hij ook eindeloos over biljarten kon praten, kijkt hij toch bijna beledigd wanneer hem gevraagd wordt of schaken eigenlijk wel zijn grootste passie is. ,,Dat dacht ik wel. Zelfs als ik in een park loop waar ergens twee prutsers zitten te schaken, moet ik toch even gaan kijken wat ze op het bord hebben. Pas als ik daar ooit achteloos aan voorbijloop, wordt het tijd om me zorgen te maken.''

Svidler verheugt zich dan ook op de twee weken die voor hem liggen. Op de goksite Betson heeft hij gezien dat Anand en Kramnik de grote favorieten voor de eindoverwinning zijn en ongeveer drie keer hoger worden aangeslagen dan hij. ,,Dat is begrijpelijk, want je moet wedden op de winnaar en van alle deelnemers hebben zij veruit de meeste toernooien gewonnen. Maar in speelkracht doen Sjirov, Topalov en ik niet veel voor die twee onder.''

Daar wil hij het bij laten en hij stelt voor naar de welkomstborrel te gaan. De eerste andere schaker die hij daar tegen het lijf loopt is Vishy Anand. Terwijl om hen heen verlate nieuwjaarswensen worden uitgewisseld, complimenteert Svidler de winnaar van vorig jaar zonder verdere plichtplegingen met het goede spel dat de Indiase cricketers de afgelopen week in Sydney hebben laten zien tegen Australië. Anand schiet in de lach, maar hij kijkt er niet meer van op. Wanneer Svidler even later iemand anders gaat begroeten, vertelt Anand over het schaakfestival in Mainz waar ze afgelopen zomer allebei aan meededen. Zelf speelde hij er een rapid match tegen Judit Polgar. ,,Misschien kun je je herinneren dat ik bij het begin van de laatste partij met mijn vingers in mijn oren zat. De mensen zullen wel gedacht hebben dat ik me optimaal wilde concentreren, maar dat was maar gedeeltelijk de waarheid. Twee minuten voor de partij stond ineens Peter aan de rand van het podium en vroeg of ik toevallig gehoord had hoe de cricketmatch tussen Brazilië en Burundi was afgelopen. Of iets in die orde van belangrijkheid.'' Vol ongeloof begint hij weer te lachen. ,,Twee minuten voor de partij!''