Onverzettelijke komma biedt Britten troost

Een van de best verkochte boeken van de afgelopen weken in Groot-Brittannië gaat over interpunctie. Waar komt de plotselinge interesse van de Britten voor komma, puntkomma en vraagteken vandaan?

Komt een panda in een café. Hij bestelt een broodje, eet het op, trekt vervolgens een pistool en schiet een paar kogels in het plafond. ,,Waarom doe je dat nou?'', vraagt de barman, terwijl de panda naar de deur loopt. ,,Ik ben een panda; zoek het hier maar in op'', zegt het beest terwijl hij een natuurgids naar de barman gooit. De barman zoekt `panda' op en leest: `Panda: zwartwit, beer-achtig zoogdier uit China. Eats, shoots and leaves.'

Dit is een bekend Engelstalig grapje over interpunctie. Eats shoots and leaves (`eet bamboescheuten en bladeren') wordt door één overtollige komma `eet, schiet en vertrekt'. Eats, shoots and leaves is ook de titel van een boekje over interpunctie dat de afgelopen weken onverwachts en spectaculair de Britse boeken-top-10's heeft veroverd. Het is geschreven door de journaliste en romanschrijfster Lynne Truss, en het heeft als ondertitel `The Zero Tolerance Approach to Punctuation'; zoiets als: geen pardon voor verkeerde leestekens.

Het is bedoeld voor wie nog hechten aan een juist gebruik van leestekens; zij hebben het namelijk niet gemakkelijk. Bij Truss zelf begint de adrenaline te kolken als ze een reclame ziet voor de film Two Weeks Notice (moet zijn: Two Weeks' Notice; het is een kennisgeving van twee weken; vandaar de apostrof die de genitief-s vervangt, omdat er al een `s' staat). Of als ze bij een benzinestation een spandoek ziet hangen met de tekst Come inside for cd's, video's, dvd's, and book's; correct Engels gebruikt vóór de meervouds-s geen apostrof. Book's, mét apostrof, ontlokt bij haar eerst ,,een schok, daarna ongeloof, daarna pijn en vervolgens woede'', die weer plaatsmaakt voor de ,,terechte neiging een daad van criminele beschadiging te voltrekken met behulp van een zwarte viltstift'', schrijft ze.

Ze is dus niet de enige. Van Eats, shoots and leaves zijn tot nu toe 400.000 exemplaren verkocht en het einde lijkt niet in zicht. Uitgeverij Penguin heeft net de publicatierechten gekocht voor de Amerikaanse markt en een aantal Britse universiteiten wil haar boekje verplicht stellen voor eerstejaars studenten. Maar waarom hechten zo veel Britten kennelijk aan een goed gebruik van leestekens? Ze zijn `wat de anatomie is voor een schilder', of ze zijn de `rails waarop de zin rijdt', hebben dichters gezegd. Voorbeelden genoeg, inderdaad, van zinnen waar de interpunctie cruciaal is voor de betekenis. Neem de zin `Een vrouw zonder haar man is niets'. A woman, without her man, is nothing betekent het omgekeerde van: A woman: without her, man is nothing. Maar dat zijn uitzonderlijke gevallen. Interpunctie is zelden een kwestie van leven of dood. Als de meerderheid book's in plaats van books schrijft, is dát de algemene spelling; books wordt dan langzaam een dode taal.

Truss zelf denkt dat haar landgenoten ,,zich schuldig voelen over wat ze eígenlijk zouden moeten weten''. Chris Watkins, een Londense lector wiskunde, gaat een stap verder en zegt dat zijn studenten die slecht spellen ook wiskundig onder de maat blijken te presteren. Het is een pijnlijke bevestiging van wat deze correspondent op de middelbare school al te horen kreeg: ,,Een schrijffout is een denkfout''.

Truss' handleiding over het juiste gebruik van het vraagteken (uitgevonden ten tijde van Karel de Grote), de puntkomma (George Orwell haatte hem en Dylan Thomas was eraan verslaafd, en – je kunt erop wachten – het gedachtestreepje biedt de Britten kennelijk houvast in een wereld die op losse schroeven staat. Als het pond voor de euro wordt ingeruild en de Queen voor Romani Prodi, kunnen de Britten altijd nog troost putten uit de onverzettelijke komma.

Lynne Truss: Eats, Shoots and Leaves. Uitg. Profile Books; 209 blz.; ISBN 1-86197-612-7; Prijs: £9.99.