Kooi, schandpaal of apart strafrecht

Het probleem van de criminele veelpleger is niet van vandaag of gisteren. De vraag hoe het systeem van `vangen, opsluiten en heensturen' doorbroken kan worden, is echter nog steeds actueel.

,,Het is nu niet veel meer dan een rituele dans. Vergelijk het met een vol rietje. Wat je er aan de voorkant inblaast, druk je er aan de achterkant weer uit'', aldus de Groningse korpschef Bernard Welten. Jaarlijks kosten deze draaideurcriminelen een ,,godsvermogen'' aan materiële en immateriële schade. Desondanks gebeurt er volgens de politie te weinig om dit systeem te doorbreken. Welten: ,,En daarom maken we er jaarlijks zo'n ophef over.''

De Utrechtse korpschef Vogelzang opperde afgelopen week om foto's van veelplegers op internet te zetten. Een sigarenhandelaar uit dezelfde plaats stelde voor criminelen in kooien op te sluiten in de winkel. In Rotterdam maakte een eigenaar van een pompstation bekend dat hij een half jaar lang foto's van mensen die geregeld tankten zonder te betalen, had opgehangen in zijn tankstations. `Doorrijder' of `deze dief is hier niet welkom' stond er onder. Twee videotheken in Tilburg begonnen deze week ook met het ophangen van foto's van dieven.

Het gaat hier volgens Welten niet om proefballonnen maar om een serieuze oproep iets aan dit veiligheidsvraagstuk te doen. ,,Zolang er geen effectieve maatregelen bestaan, blijven wij creatief nadenken hoe we kunnen voorkomen dat veelplegers delicten blijven plegen. Hoe zeer het OM ook zijn best doet, en hoe groot de inspanningen ook zijn, het resultaat is te gering.''

Een veelpleger is iemand die tien of meer processen-verbaal wegens een misdrijf op zijn naam heeft staan. Een meerpleger is iemand met twee tot tien processen-verbaal. Van beide kent ons land respectievelijk circa 19.000 personen en 60.000 personen. Samen zijn zij verantwoordelijk voor ongeveer zestig procent van de criminaliteit. De vier grote steden Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht hebben de grootste groep draaideurcriminelen, samen goed voor ruim dertig procent van de opgehelderde criminaliteit.

Toch is het niet zo dat er de laatste tijd niets is gebeurd aan de problematiek van veelpleger. Integendeel, al jaren zijn ze onderwerp van gesprek en zijn er een aantal maatregelen genomen om het probleem aan te pakken. Zo is het sinds 1 april 2001 mogelijk om verslaafden die consequent nieuwe delicten op hun conto schrijven verplicht deel te laten nemen aan een reïntegratieprogramma van twee jaar. Januari vorig jaar kwam minister Donner (Justitie) met een wetswijziging waardoor het voor een rechter mogelijk moet worden om veelplegers een extra sanctie op te leggen van maximaal twee jaar naast de hoofdstraf. In het voorjaar besloot de regering ook nog eens tot uitbreiding van de celcapaciteit voor veelplegers met duizend cellen.

Ja, er gebeurt veel, beaamt Nico Slikboer, hoofd van het bureau Veelplegers van de politie Zuid-Holland Zuid. Hij is sinds een jaar elke dag bezig met ,,de vaste klanten''. In zijn regio heeft hij inmiddels 51 personen geselecteerd van wie een zogeheten ketenkalender wordt gemaakt. Hierop staat hoe vaak en met welke instanties de veelpleger in aanraking is geweest.

Samen met het openbaar ministerie, de reclassering en de verslavingszorg maakt Slikboer een plan voor zo iemand. ,,Of hij gaat de hulpverlening in, of hij is daar niet gevoelig voor en dan moeten we hem zo lang mogelijk opsluiten.'' Want hoe langer iemand vastzit, des te langer wordt de samenleving behoed voor nieuwe delicten, is het adagium.

Als voorbeeld noemt hij een verslaafde uit Dordrecht die hij al bijna honderd keer gezien heeft. Laatst werd hij weer opgepakt voor winkelsdiefstal, dit keer buiten Dordrecht ,,want hij raakt al aardig bekend''. Bij zijn laatste aanhouding gaf de man aan naar een instelling te willen om van zijn verslaving af te komen. ,,Wij spreken dan met hem af dat wij hem niet aangeven bij het openbaar ministerie tijdens het hulpverleningstraject.'' Ook de andere politieregio's werken sinds een jaar met een dergelijk aanpak.

Maar volgens de betrokkenen moet de politiek meer doen. ,,Op dit moment zijn er slechts op drie plaatsen projecten met de strafrechtelijke opvang van verslaafden. De uitbreiding hiervan zou te veel geld kosten. Die kosten verdien je echter zo terug als je kijkt welke schade veelplegers veroorzaken'', zegt Welten. Daarnaast vindt hij dat er niet zo krampachtig moet worden gedaan over het onder toezicht verstrekken van heroïne, waarmee je voorkomt dat een verslaafde tientallen keren een delict moet plegen om aan zijn drugs te komen.

Slikboer loopt vooral tegen juridische problemen aan. Als een veelpleger minderjarig is, ligt zijn dossier bij de Raad voor de Kinderbescherming. Wordt die persoon achttien, dan gaat zijn dossier niet automatisch naar de Reclassering. Daarvoor moet de persoon toestemming geven. Ook mag de Reclassering niet zomaar informatie geven aan de politie. Slikboer:,,Terwijl ik echt niet zijn hele dossier hoef te hebben. Ik wil alleen maar weten of iemand met verslavingsproblematiek beïnvloedbaar is, zodat ik weet wat we moeten doen.''

Reïntegratie is volgens officier van Justitie Ton Willemsen uit Den Bosch het sleutelwoord. Volgens hem kunnen veel draaideurcriminelen na vrijlating vaak niet anders dan terugvallen in hun oude gedrag bij gebrek aan voorzieningen. ,,Ze hebben wel goede voornemens, maar er is geen huisvesting geregeld, de financiën zijn moeilijk. Ze ontmoeten hun oude vriendjes en het is weer mis.''

Welten heeft genoeg plannen, zoals een apart strafrecht voor veelplegers, waarbij ze lange tijd onder toezicht kunnen worden geplaatst en verplicht een heropvoeding moeten volgen. Daarnaast wil hij uitbreiding van de capaciteit op jeugdinrichtingen als Den Engh en Glen Mills. Welten: ,,We hebben genoeg plannen. Dat is het probleem niet. Maar ik ben politieman en het bestuur moet beslissingen nemen.''