Veiliger vliegen

Na de fatale aanslagen op New York en Washington van 11 september 2001 is er geen enkel vliegtuig meer gekaapt om te gebruiken als wapen voor massakamikaze. Dat is waarschijnlijk mede te danken aan de rigoureuze veiligheidsmaatregelen die regeringen sindsdien samen met de luchtvaart hebben genomen. Belangrijk is de bepantsering van de deur tussen de cabine en de cockpit. Met stanleymesssen gewapende terroristen kunnen niet meer zomaar de stuurknuppel van een vliegtuig overnemen.

Het maakt verschil dat passagiers en personeel nu weten dat toegeven aan de eisen van kapers die zelf kunnen vliegen, waarschijnlijk alleen maar neerkomt op uitstel van executie. De passagiers van het vierde gekaapte vliegtuig op die elfde september 2001 hadden dan ook geprobeerd de kapers te overmeesteren zodra ze via de mobiele telefoon hadden gehoord van de zelfmoordaanslagen elders. In plaats van zich in een Amerikaans regeringscentrum te boren, stortte het vliegtuig neer.

Afgelopen weken zijn in Amerika alarmfasen afgekondigd en zijn vliegtuigen van Air France, British Air en AeroMexico aan de grond gehouden op aanwijzing van de Amerikaanse regering. De meldingen over Air France bleken vals alarm. Vals alarm zal zich vaker voordoen, omdat in Amerika een splinternieuw departement voor Home Security op stoom is. Maar beter een vals alarm dan een aanslag, al komt er een punt dat veiligheidsmaatregelen de persoonlijke vrijheid en het economische verkeer te veel hinderen. Zo zijn er in Amerika soms mensen uit het vliegtuig gehaald louter omdat hun Arabisch uiterlijk angst aanjoeg. Honderd procent veiligheid is onmogelijk.

De keten is zo sterk als haar zwakste schakel. Zo zijn er veel vliegvelden, waaronder Schiphol, die nog niet eens alle reeds verplichte maatregelen hebben ingevoerd. De Amerikaanse regering eist nu dat er bewapende agenten komen op de toestellen die het land binnenkomen. Justitie heeft er al tien getraind, maar op de valreep maken de KLM en de verkeersvliegers bezwaar tegen de bewapening van dergelijke agenten met een pistool. Kogels kunnen het toestel zelf vernielen, zodat het middel erger wordt dan de kwaal. Dat soort kwesties kan technisch worden opgelost met kogels die niet door de wand van een vliegtuig kunnen dringen. El Al vliegt al jaren met bewapende veiligheidsagenten en dat heeft succes.

Amerika heeft het recht veiligheidseisen te stellen aan maatschappijen die boven zijn grondgebied vliegen. Aangezien de helft van de luchtvaart in de wereld zich boven Amerika afspeelt, heeft dat grote gevolgen. Alleen Europese autoriteiten kunnen over dat soort zaken onderhandelen. Afzonderlijke regeringen hebben te weinig macht. Een goed voorbeeld is het akkoord dat eurocommissaris Bolkestein met de VS sloot over de verstrekking van passagiersgegevens van vluchten naar Amerika. Dat akkoord is niet volmaakt, maar er zijn meer waarborgen voor privacybescherming dan voorheen. Een dergelijk akkoord moet de Europese Commissie ook sluiten met Amerika over de beveiliging van vluchten door marechaussees.