`Thialf mist specialisten voor maken van snel ijs'

Thialf vormt dit weekeinde weer het decor van de Europese kampioenschappen allround. De schaatstempel ontbeert al jaren records. De reden is volgens ijsspecialist Bertus Butter een falend beleid.

Thialf heeft het aan zichzelf te wijten dat het ondanks een renovatie van 7,7 miljoen euro niet meer kan wedijveren met de snelste ijsbanen van de wereld. IJsspecialist Bertus Butter, twee jaar geleden een van de adviseurs bij de verbouwing die de 400-meterovaal weer de status van een recordbaan had moeten geven, is resoluut in zijn oordeel. Ondeskundig personeel, een onvoltooide renovatie, en een businessclub die te veel warmte uitstraalt maken het schier onmogelijk dat er nog supersnelle tijden worden gereden op Thialf. De laatste wereldrecords in Heerenveen dateren van 2000 en kwamen op naam van Gianni Romme (tien kilometer) en Gunda Niemann (vijf kilometer). Na de renovatie in 2001 is het ijs eerder trager dan sneller geworden. Salt Lake City, Calgary en zelfs lagelandbaan Erfurt zijn Thialf voorbijgestreefd.

Het doet Butter pijn, maar hij heeft zich erbij neergelegd. Het liefst had hij deze week in Heerenveen een ijsvloer geprepareerd waarop de Europese elite dit weekeinde wereldrecords zou kunnen rijden. Maar na de renovatie wordt er op zijn adviezen geen prijs meer gesteld. Een van zijn leerlingen, Beert Boomsma, zwaait als hoofd technische dienst nu de scepter over het ijs van Thialf. Hij treft volgens Butter geen blaam. ,,Boomsma wordt een heel goede ijsmaker'', verzekert hij achter zijn bureau in het Noord-Hollandse Groet. ,,Maar hij kan in z'n eentje nooit de kar trekken. Zijn personeel bestaat, met alle respect, voor een deel uit schoonmakers. Thialf heeft verzuimd na de renovatie specialisten aan te trekken die kunnen omgaan met de moderne techniek in de hal. IJsmakers moeten tegenwoordig veel weten van klimaatsystemen, natuurkunde en hoogwaardige apparatuur.''

De wanorde bij Thialf werd voor Butter nog eens bevestigd toen hij bij de gratie Gods als vrijwilliger mocht assisteren in de organisatie voor de Nederlandse kampioenschappen afstanden (31 oktober-2 november). ,,Er zat dat weekeinde een braam op de mesbalk van een van de schaafmachines. Zondagmorgen bleek het ijs niet vlak en moest er voor tien uur nog even een nieuwe toplaag worden aangebracht. `Dit kan niet waar zijn', dacht ik. Het kon Boomsma niet worden aangerekend. Het management wél. In dat weekeinde ontbrak ook de floormanager die tv en andere media moet begeleiden. Hij was op cursus. Daardoor moest Boomsma ook nog eens deze werkzaamheden waarnemen. Vergelijk het met Michael Schumacher in de Formule I: als hij zelf zijn banden in de pitsstraat moet verwisselen zou hij nooit kampioen kunnen worden.

,,De directie van Thialf hecht na het vertrek van de directeuren Migo en Slagter kennelijk geen waarde aan de kwaliteiten van het personeel. Dan moet je ook vraagtekens zetten bij de functie van de ijsbaan. Wil je het imago van Thialf in de wereld weer op het oude peil brengen of gaat het je alleen om het recreatieschaatsen?''

De renovatie heeft er volgens Butter wel degelijk toe geleid dat er in Heerenveen een snelle ijsvloer kan worden gemaakt. De temperatuur van het ijs is tot op 0,2 graden precies te regelen. ,,Met de juiste temperatuur, een lage druk gebied buiten de hal (960-970 millibar) en rijders die in vorm zijn, kan er vreselijk hard worden gereden. Dat hebben testen op trainingen uitgewezen. Alles wat er is, is super. Maar niemand doet er wat mee. IJs maken is een kwestie van timing. De organisatie die nodig is voor een goed geprepareerde vloer lijkt op een klok. Als iemand er een radertje uitneemt, loopt niets meer op tijd. Dan ben je een uur bezig om de fouten te herstellen. Bijvoorbeeld wanneer er is gedweild in plaats van geschaafd en er zand op de baan ligt. Of als de schaafmachines met vuile banden het ijs op zijn gegaan. Je moet een week van te voren heel veel plannen. Om een goede toplaag te krijgen dient de baan eigenlijk een paar dagen dicht te gaan voor recreanten. Maar in Thialf gebeurt juist het tegenovergestelde. Daar schaatsen kort voor een toernooi als de EK nog eens een megahoeveelheid mensen over het ijs die speciaal komen omdat ze weten dat er aan de baan wordt gewerkt.''

Van de 7,7 miljoen euro werd ongeveer zestig procent gestoken in de renovatie van de ijsvloer. De investeringen leidden bijna tot het faillissement. De verbouwing was echter nodig omdat de baan werd gekoeld met de giftige stof ammoniak. Onder de ijsovaal waren de balken gebroken. Het fundament werd gedeeltelijk gerenoveerd. Veel aandacht kreeg de klimaatcontrole. Dit naar aanleiding van een onderzoek van Energie Centrum Nederland (ECN).

Butter: ,,Het was niet zo vreemd dat rijders als Bart Veldkamp in Thialf altijd hoestend van het ijs kwamen. Er was sprake van een sick building-situation. De luchtwegen van topsporters zijn gevoelig. Ondanks de installatie van speciale apparatuur is het klimaat in de Thialf-hal eigenlijk alleen maar slechter geworden. Vanuit de nieuwe Essent-businessruimte komt een enorme hoeveelheid warme lucht richting het ijs, waardoor de klimaatcontrole van slag raakt. Op het middenterrein ruik je de soep en de bitterballen van de horeca. Door de warme lucht ontstaan temperatuurverschillen op de baan en dat gaat ten koste van de kwaliteit van het ijs.''

In de optiek van de voormalige ijsmeester van de Haarlemmer kunstijsbaan is er bij de directie, ofwel directeur Nieweg, onvoldoende begrip voor de belangen van de topschaatsers. ,,Thialf is een technisch facilitair bedrijf. Als je de organisatie niet op orde brengt, krijg je ook nooit goede faciliteiten. Je bent toch wel iets verplicht naar je schaatsers.'' Thialf zou de klimaatcontrole moeten vervolmaken, meent Butter, door apparatuur aan te schaffen die de temperatuur tot kniehoogte kan regelen. ,,Daar was geen geld meer voor.''

En zo kon het gebeuren dat olympisch kampioen Jochem Uytdehaage na de Nederlandse kampioenschappen allround in Eindhoven cynisch opmerkte dat er weinig onderscheid meer bestaat tussen open banen en Thialf toen in Eindhoven onder erbarmelijke omstandigheden goede tijden werden verreden die vergelijkbaar waren met de prestaties in de Friese ijshal.

,,Ik ben blij met zo'n opmerking van Jochem'', zegt Butter. ,,Maar hij weet ook dat er op trainingen in Thialf tijden worden gereden die de tijden in Salt Lake City en Calgary evenaren. In Eindhoven hadden de rijders overigens op de goede momenten rugwind en in de luwte wind tegen. Tuitert ondervond op de vijf kilometer het tegenovergestelde en zag bijna weer een seizoen de mist ingaan.''

Vandaar dat de Europese kampioenschappen dit weekeinde indoor worden verreden. De lage luchtdruk van de afgelopen dagen zou de komende dagen garant staan voor toptijden. Maar dan moet het ijs ook optimaal zijn. Butter, die in het buitenland een grote reputatie heeft op het gebied van ijs maken en in het bezit is van een Energy Trophy van het ministerie van Economische Zaken omdat hij het energieverbruik van ijsbanen en zwembaden sterk kan reduceren, moet toekijken vanuit de businessruimte. ,,Het imago van Thialf is weggezakt en daarmee ook de commerciële mogelijkheden. Het ijsstadion zit in een negatieve spiraal. Hopelijk komen ze daar weer snel uit. Ik wens Boomsma erg veel succes dit weekend.''