Getuigen van Kosovo

Stefan Blommaert, die de afgelopen jaren bij elke nieuwe crisis voor de Vlaamse Radio en Televisie (VRT) verslag heeft gedaan vanuit ex-Joegoslavië, heeft met De ondergang van Slobodan Miloševic een uiterst onderhoudend en helder boek geschreven, dat overigens over méér gaat dan de ondergang alleen. Blommaert begint zijn relaas begin 1999 in Kosovo, in Racak om precies te zijn, waar in januari van dat jaar een massamoord op Kosovaren plaatsheeft die later de aanleiding vormt voor de Kosovo-oorlog. In het boek volgt Blommaert de gebeurtenissen: de conferentie van Rambouillet, de NAVO-oorlog zelf, de nasleep in Kosovo, uiteindelijk de val van Miloševic in oktober 2000. En hij stelt ook de gebeurtenissen ná de val van Miloševic aan de orde: de vrije verkiezingen in Kosovo, de gevechten in Zuid-Servië, de oorlog in Macedonië en de verkiezingen in Montenegro – ontwikkelingen waarop Miloševic zelf geen invloed heeft uitgeoefend maar die wel, als erfenis van zijn heerschappij, onlosmakelijk met hem verbonden zijn. Zelfs de moord op Zoran Djindjic in maart vorig jaar kon nog in het boek worden verwerkt.

De grote verdienste van Blommaerts boek is dat het is opgeschreven als een doorlopende reportage van een man die er steeds met zijn neus bovenop stond. Hij graaft niet al te diep en weidt niet al te ver uit, maar geeft de achtergrondinformatie die nodig is om de ontwikkelingen in een helder perspectief te plaatsen – een grote verdienste, te meer omdát hij bij alle ontwikkelingen van belang daadwerkelijk ter plaatse was; ook bij de Kosovo-oorlog die hij zowel in Belgrado als in Kosovo volgt.

Die reportagevorm leest prettig, het nadeel is alleen dat Blommaert verslag doet van gebeurtenissen die hij op het moment waarop ze plaatsvinden soms nog niet in perspectief kan plaatsen. Daar staat weer tegenover dat Blommaerts achtergrondkennis groot is, zodat dat nadeel zich net zo vaak niet voordoet. Eén voorbeeld: als tijdens de Kosovo-oorlog de NAVO de Servische televisie RTS bombardeert, is Blommaert erbij. Hij doet – begrijpelijk: zestien mensen, collega's, zijn omgekomen – met een ondertoon van verbazing verslag van het bombardement en tekent een petitie waarin vraagtekens worden geplaatst bij het nut ervan. Ergens op die pagina's had de lezer misschien toch kunnen worden verteld dat later, in het Servië van nà Miloševic, de directeur van de RTS, Dragoljub Milanovic, tot tien jaar gevangenisstraf is veroordeeld omdat hij wist dat de RTS zou worden gebombardeerd en zijn staf niettemin had verboden naar de schuilkelders of naar huis te gaan. Het incident komt later in het boek nog even aan de orde, bij de val van Miloševic, maar de veroordeling van Milanovic wordt niet meer gemeld.

Er resten hier en daar nog kleine vraagtekens. Werd Miloševic aanvankelijk wegens zijn `antibureaucratische revolutie' inderdaad vergeleken met Gorbatsjov? Ik geloof er niets van. Door wie dan wel? De `revolutie' was een angstaanjagende stoomwals, de terreur van straat en massa. Zo zag de hele buitenwereld die revolutie en zo ook de Serviërs die zich niet lieten hypnotiseren. Miloševic' aanhangers hadden bovendien niets met Gorbatsjov: ze maakten helemaal geen vergelijkingen, want ze hadden hun eigen heiland gevonden.

Als gezegd: kleine vraagtekens. Een mooi boek.

Stefan Blommaert: De ondergang van Slobodan Miloševic.Atlas, 368 blz. €22,50