Een eenmalige uitbarsting

De nieuwe cd van de onbekende Amsterdamse groep Scram C Baby is een tinteling van 29 minuten. Er zijn maar 650 exemplaren van gemaakt.

Bij sommige popmuziek voel je je net een hond. Een hond die in de verte zijn baas hoort thuiskomen. Tot dat moment was zijn bestaan doorsnee, nu schieten de oren omhoog, een rilling trekt over zijn ruggegraat, met zwabberende poten rent hij naar de deur. Het elektriserende gevoel van opwinding. Daar is hij. Het leven krijgt weer kleur.

De cd begint, en meteen staan ze naast je in de kamer: die stem, die liedjes, die hand die je overeind trekt. Dat is de kracht waar muziek eigenlijk om draait. Maar hij is zeldzaam. Per jaar hoor je ongeveer één cd die het waarmaakt. Up The Bracket van de Engelse groep The Libertines in 2002, Is This It van The Strokes, uit Amerika, het jaar ervoor.

2003 kreeg hem op de valreep: in november verscheen Love Is Not Enough van de Nederlandse groep Scram C Baby. Love Is Not Enough is direct, onopgesmukt, vol melodie. En kort. Maar dat waren de vorige cd's ook. Love Is Not Enough is een tinteling van 29 minuten.

Scram C Baby komt uit Amsterdam en bestaat sinds twaalf jaar. En al zou je denken dat meer mensen af en toe in hun nekvel gegrepen willen worden, de flair van Scram C Baby is nog altijd een goedbewaard geheim. Dat is voor een deel eigen schuld. In twaalf jaar werden slechts vier platen opgenomen; de cd's duren kort, optredens zijn schaars.

Maar curieuzer dan een korte plaat of weinig optredens is de oplage waarin Love Is Not Enough verscheen: 650 stuks. 650! Dat is nog niet genoeg om half Paradiso mee te voorzien. Deze band is niet uit op wereldfaam, mag je aannemen.

Vanwaar deze mini-oplage? Volgens Scram C Baby-drummer Robert Lagendijk was het nu eenmaal de afspraak. ,,De cd-verpakking is door ons helemaal zelf gemaakt'', zegt hij. ,,Hij heeft een kartonnen hoesje met een lakzegel, stempel, een paar stickers erop. We hebben al die 650 exemplaren in onze handen gehad. Het idee was `Wees er snel bij, want op is op'. Nu liggen er nog een paar in de winkel. Daarna hoeft er voor mij niet nog een tweede oplage te komen. Ik denk dat er voor Scram C Baby in ieder geval een publiek van ongeveer 600 mensen is. Misschien is het wel meer. Maar als je er nog 500 cd's bij perst, blijf je misschien zitten met 300 exemplaren. Dat vind ik een akelig idee. Zo ongewenst.''

De bandleden horen allemaal tot het web van Amsterdamse bands, waarin ook groepen als Bettie Serveert, Bauer en Solex zitten. Robert Lagendijk en bassist Geert de Groot (ex-Claw Boys Claw) spelen naast Scram C Baby ook bij Solex (het solo-project van Liesbeth Esselink), en gitarist Frank van Praag gaat binnenkort weer op tournee met Bauer.

De kleinschaligheid van Scram C Baby hangt ook samen met andere carrières van de muzikanten. Zanger John Cees Smit (36) is ook nog schilder. Hij exposeert regelmatig in Nederland en allerlei steden in Europa. Bovendien benut Smit zijn atelier als expositieruimte voor beginnende kunstenaars. Hij kan het allemaal: liedjes schrijven, schilderen, installaties maken, optreden, tentoonstellingen organiseren. Voeg daarbij een talent voor bier drinken en roken, en de homo universalis komt in zicht.

Nauwe luchtwegen

De stem van Smit klinkt niet meer zo lelieblank als ooit. Die stem is een beetje beroet en knarst zich door te nauwe luchtwegen naar buiten. Maar dat wat opgekropt zit, komt nu eenmaal met extra lading. Zo ook de zang van John Cees Smit. Frustraties, verlangens, gefrustreerde verlangens – ze spuiten los alsof je je vinger van een dichtgeknepen tuinslang haalt. Maar hij blaast je niet omver. Daarvoor zijn de melodieën en de begeleiding te afgewogen. Er is bovendien ruimte voor romantische doorkijkjes.

De zanger slijt zijn dagen in eenzaamheid. In zijn atelier in Amsterdam-West schildert hij uitbundige kleurdwarrelingen op grote doeken. Vandaag valt door de hoge ramen een zwak licht naar binnen. Het atelier is 2500 vierkante meter groot. Afgezien van een paar schilderijen is het nu bijna leeg. Alles is verkocht en onlangs opgehaald door de nieuwe eigenaren. Smit loopt rond in een paar truien en een dikke jas. Vlijtige bouwlieden hadden per ongeluk de verwarmingsbuizen doorgeknipt, vertelt hij.

Smit schilderde al als kind. Hij maakte eerst grote bloemen en portretten, maar al snel werkte hij alleen nog maar abstract. Zijn schilderhelden waren Erik Andriesse en René Daniëls, later kwamen daar Vermeer en Manet bij. Als achttienjarige werd hij, vers uit het Brabantse Sint Oedenrode, aangenomen op de Rietveld-academie in Amsterdam, waar hij in de klas zat met `meisjes van vierendertig'. Hij vond de opleiding te schools en kon na twee jaar doorstromen naar Ateliers '63, waar hij werd begeleid door onder meer René Daniëls. Op zijn eenentwintigste was hij klaar. Toen begon het zelfstandige kunstenaarsbestaan dat, met incidentele steun van fondsen en subsidies, soepel op gang kwam.

Het maken van muziek had hij zich ondertussen moeizaam eigen gemaakt. ,,Ik heb mezelf er ingegooid omdat ik het niet kon laten'', zegt Smit. ,,Het was doorzetten, doorzetten, doorzetten. Het leek nooit ergens naar. Pianoles, gitaarles, het liep op niets uit. Ik had geen geduld om te oefenen, wilde meteen nummers maken. Ik geloofde ook niet in techniek. Het gaat mij om persoonlijke uitdrukking. Met schilderen ook trouwens. Om een goed schilderij te maken, hoef je niet per se een roos te kunnen schilderen alsof je je hand erachter kunt steken.''

Hij noemt muziek de `sociale tegenhanger' van een verder asociaal bestaan. Schilderen moet alleen, muziek maken met anderen.

De liedjes van Scram C Baby ontstaan in de oefenruimte, als er met vier mensen tegelijk wordt gespeeld. ,,De gitarist en ik bedenken een voorzet. Maar het definitieve nummer is nooit zomaar een veredelde versie van dat basisidee'', zegt Smit. ,,Iedereen heeft zijn inbreng. Als wij met zijn vieren oefenen spelen we altijd meteen een heel nummer. Met kop en staart. Als er iemand bij ons in de oefenruimte komt kijken, denken ze dat we oud repertoire aan het spelen zijn. Maar zo'n liedje ontstaat ter plaatse. Dat is het magische van deze groep muzikanten, dat we dat samen kunnen.''

Op eerdere platen was er nog een voorkeur voor hoekigheid, maar Love Is Not Enough gaat recht door zee. Deze korte, directe liedjes passen naadloos bij de rockstijl die de laatste paar jaar ook internationaal in zwang is. Maar dat gelukkige toeval ging aan John Cees Smit voorbij. Hij luistert zelf niet naar muziek. ,,Op mijn atelier is het stil'', zegt hij. ,,Thuis draai ik ook geen cd's. Vroeger kocht ik veel platen, maar steeds beluisterde ik ze maar een paar dagen en dan vergat ik ze. Mijn smaak gaat bovendien alle kanten op: van The Pixies tot Brahms tot jazz van bijvoorbeeld Johnny Griffin en Art Pepper. De laatste jaren vond ik Marco Borsato geweldig, en dan vooral die ene plaat Als geen Ander met liedjes als `Margherita' en `Ik Leef Niet Meer Voor Jou'. De bezieling en overgave waarmee hij daar staat te zingen, dat is werelds. Ik droom ervan om een keer in zijn voorprogramma te spelen. Maar ja, geen haar op zijn hoofd die daaraan denkt, natuurlijk.''

We zitten inmiddels in een warm café. John Cees Smit praat, rookt, drinkt, krabt op zijn hoofd, herneemt zich. Hij zegt:,,Ik ben absoluut geen muziekliefhebber.'' Dat is nu eenmaal het verschil tussen passief en actief liefhebben, grijnst hij. ,,Ik ben een praktiserend muziekfanaat.''

In zijn teksten is Smit gedecideerd, op het uitdagende af. Had hij op The Happymaker (1999) in het nummer `The Company' nog romantische bedoelingen: ,,I want better hair/ I want to have a Titanic love affair'', op de nieuwe plaat komt hij in het tweede liedje meteen ter zake: ,,I can smell some pussy/ Show me your tits''. De titel `Kill The Lesbian Underground' (gebaseerd op een uitroep van een vriendin toen hem de toegang tot een lesbisch feestje werd ontzegd) spreekt voor zich, en in `The Last Of The Great Smokers' brengt hij een ode aan onverstoorbare rokers als Steve McQueen en hemzelf.

Daarmee is er een groot verschil tussen de zanger, de schilder en de man. De zanger is stellig, de schilder noest, de man twijfelt. ,,Over alles'', zegt Smit. ,,Ik kan iets zeggen en twee minuten later denken: nee, zo is het helemaal niet, het is precies andersom. Dat gebeurt bij allerlei gelegenheden: bij het boodschappen doen. Kinderen van school halen. Of over een bericht op het journaal: `Wat moet ik er nou van vinden?' En de liefde natuurlijk, daar zal ik wel nooit uitkomen.''

Hij haalt nog een biertje, gaat zitten en zucht. ,,Eigenlijk vind ik het geen echt probleem. Ik heb alleen het idee dat ik overal te laat mee ben. Andere mensen zie ik bij het ouder worden hun leven steeds beter structureren. Ik blijf maar bijstellen.'' Is dat erg? ,,Af en toe, ja. Niet dat ik er echt zwaarmoedig van word. In het ergste geval een beetje tobberig. Ik werd als kind door mijn moeder al Grumpy genoemd, naar die ene chagrijnige dwerg bij Sneeuwwitje. Laatst zei Ferry, de baas van mijn platenmaatschappij: `Kijk nou niet zo somber. Je plaat komt uit. Het is toch allemaal geweldig?' Toen kon ik alleen maar zeggen: ,,Jongen, mijn kop staat zo, maar van binnen juich ik!''

Alles waar je hard aan kunt werken, daar werkt hij hard aan. Hij noemt: liedjes maken, de plaat zo goed mogelijk opnemen, een mooi hoesje, en je bij optredens tot het uiterste concentrer.

Luchtfluit

Een paar dagen voor oudjaar gaf Scram C Baby een concert in de Melkweg, Amsterdam. Zonder veel conversatie met het publiek vloog de band door een set van 35 minuten. Smit zong met overgave. Maar er zat een ongemakkelijkheid in de manier waarop hij zich over het podium bewoog. Als hij zingt is er volledige concentratie. Als hij niet zingt scharrelt hij besluiteloos rond. Marco Borsato speelt op zulke momenten een stukje luchtgitaar, of luchtfluit.

,,Ik vraag me wel eens af of het nodig is om dat aspect van het optreden ook onder de knie te krijgen'', zegt Smit. ,,Ik denk het niet. Alle andere dingen doe ik zo goed mogelijk. Maar op het podium weet ik me niet altijd een houding te geven. Dan doe maar ik iets Zwanenmeer-achtigs ofzo.

,,Het komt ook doordat ik niets heb met rock-'n-roll-poses. Onze muziek mag ballen hebben, om het bot te zeggen. Maar dat wil ik niet choreografisch onderstrepen door met één voet op de monitorbox te gaan staan zingen. Of met mijn microfoonstandaard te zwaaien. Dat doe ik alleen als er iets los zit.''

Hoe voelt hij zich na een optreden?

,,Vaak bezorgd over dingen die zijn misgegaan, en meestal een beetje rozig. Ik heb ooit een zeiltocht gemaakt, naar Pampus, 's nachts met zwaar weer. Ik was op de heenweg vreselijk zeeziek. Terug ging voorspoedig. Toen ik aan land stapte, met gloeiende wangetjes en weer vaste grond onder mijn voeten had ... dát gevoel, daar moet ik aan denken als ik van het podium af kom.''

Scram C Baby treedt de komende maanden regelmatig op. Maar de cd's zijn bijna uitverkocht. Smit is ambivalent over de vraag of er van Love Is Not Enough een tweede persing zou moeten komen. Daarom maar even Ferry Roseboom gebeld, de baas van Excelsior Recordings, Scram C Baby's platenmaatschappij. Roseboom ontdekte voor zijn eigen label ook groepen als Daryll-Ann, Caesar en Johan. Vorig jaar had hij verrassend succes met de debuut-cd van de Nederlandstalige zanger Spinvis, waarvan een ongekende 30.000 stuks werden verkocht.

Wat vindt hij van een oplage van 650, die bijna op is? ,,De koopman in me roept: bijpersen!'' zegt Roseboom. ,,Maar de potsenmaker in me zegt: wat mooi dat je ergens alleen maar unieke exemplaren van hebt verkocht. Want al die hoesjes zijn handgemaakt en dus weer allemaal anders. Ik vind deze vorm ook passen bij de plaat zoals hij klinkt. Het is een `spur of the moment'-plaat, een eenmalige uitbarsting. Dat is dan nu vastgelegd op een beperkt aantal bijzondere schijfjes. Ik zie het een beetje als kunst of zo. Maar als we denken dat er veel meer verkocht kunnen worden, zijn we ook de beroerdste niet hoor. Persen we gewoon wat extra. En dan maken we er een driedubbel-cd van, bijvoorbeeld. Want hij moet in ieder geval een andere vorm krijgen.''

John Cees Smith zei erover: ,,Wij wilden hiermee een menselijk tegenwicht geven aan dat mechanische proces dat je zo vaak meemaakt, van: cd opnemen, plastic doosje eromheen, en hup, de winkel in.''

`Love Is Not Enough' (Excel96066). Scram C Baby treedt op: 18/1 Gigant, Apeldoorn; 24/1 Winston, Amsterdam; 14/2 Gigant, Apeldoorn; 18/3 Ekko, Utrecht; 22/4 Waterfront, Rotterdam. Schilderijen van John Cees Smit zijn te zien op de Kunstrai in Amsterdam (via Buro Empty), mei 2004.