ECB worstelt met pijngrens van euro

Vindt de Europese Centrale Bank zelf al dat de euro te sterk wordt, en welke mogelijkheden staan de ECB ter beschikking om daar iets aan te doen?

De Duitse minister van Economische Zaken, Wolfgang Clement, drong er gisteren op aan. De Belgische premier Verhofstadt zei het ook al: de sterke euro noodzaakt een verlaging van de rentetarieven van de Europese Centrale Bank.

Die renteverlaging kwam er gisteren, na afloop van de vergadering van de raad van bestuur van de Europese Centrale Bank (ECB) in Frankfurt, niet van. Het belangrijkste rentetarief, de basis-herfinancieringsrente, blijft op 2 procent. Sterker nog: handelaren en beleidsmakers die te maken hebben met de euro, tasten ook na gisteren nog in het duister over wat de ECB nu werkelijk van de sterk gestegen koers van de euro tegenover de Amerikaanse dollar vindt.

Voordat topman Jean-Claude Trichet zijn persconferentie hield, was de koers van de euro behoorlijk teruggelopen. Dinsdag nog stoomde de Europese munt naar een waarde van meer dan 1,28 dollar per euro. Dat is de hoogste koers sinds de euro in 1999 officieel in het leven werd geroepen. Gisterochtend viel de euro flink terug, tot onder de 1,26 dollar per euro. De handel zette zich schrap voor het geval dat Trichet zou aangeven dat het tijd werd voor maatregelen om de euro te beteugelen.

Trichet liet dat achterwege. ,,Recente ontwikkelingen in de wisselkoers,'' zei hij, ,,hebben een negatieve invloed op de concurrentiepositie van exporteurs in de eurozone.'' Maar, zo voegde hij er aan toe, ,,Tot dusverre zou dit gedeeltelijk gecompenseerd moeten worden door de voortgaande opleving van de wereldwijde vraag'' naar producten en diensten. Ook sprak Trichet gisteren wel van de afkeer van de ECB van ,,overmatig beweeglijke wisselkoersen'. Die aversie van centrale bankiers is bekend. Maar uitspraken over de snelheid waarmee wisselkoersen veranderen staan los van uitspraken over het niveau van de wisselkoers zelf.

De boodschap van ECB-topman Trichet moest gisteren zijn dat er nog geen zorgen zijn over de hoogte van de euro, maar dat er niet veel meer mag gebeuren voordat die zorgen alsnog ontstaan. Op de valutamarkt werd dat opgevat als een teken dat de ECB voorlopig niet zal optreden tegen de stijgende euro. De euro zelf ging als een raket de hoogte in, en was vanmorgen terug in de buurt van het hoogtepunt van 1,28 dollar van dinsdag.

Zo blijft de vraag rond de eurokoers bestaan: hoe hoog is té hoog? Uit berekeningen van de effectieve koers van de euro, waarbij de munt wordt gewogen tegenover de munten van de belangrijkste handelspartners blijkt dat er op dit moment geen sprake is van een uitzonderlijk hoge wisselkoers. Bovendien: zowel de euro, het pond sterling als de Japanse yen staan op dit moment maar tussen de vijf en zeven procent hoger tegenover de dollar dan toen de euro begin 1999 werd geïntroduceerd.

Toch bleek vorige week dat de euro knaagt aan de stemming in de eurozone. Het vertrouwen van bedrijven in de eurozone, dat aan een gestage opmars bezig was, haperde in december voor het eerst. Sommige banken, zoals ABN Amro, voorzien een verder stijgende eurokoers en prikken een piekwaarde van rond de 1,35 dollar in de eerstkomende twee kwartalen. Volgens ABN Amro is de koersstijging van de euro tegenover de dollar niet meer geheel te rechtvaardigen door de onderlinge economische en financiële verhoudingen tussen enkel de VS en de Eurozone. Maar, zo stelt de bank, het feit dat partijen zich indekken tegen een nog lagere dollar, zorgt voor een extra vraag naar euro's en aanbod van dollars. Zo veroorzaakt de reactie op de stijging van de euro zelf weer een stijging van de euro. En dat is een dynamiek die te zijner tijd moet worden doorbroken.

Trichet heeft ruwweg drie instrumenten ter beschikking. Het eerste is het omlaagpraten van de de euro. Dat deed hij gisteren nauwelijks. Als omlaagpraten niet zou helpen, dan kan de ECB ook de rente verlagen. Dat lijkt, zie ook het aandringen van Clement en Verhofstadt, een voor de hand liggende maatregel. Maar, zo waarschuwde de zakenbank Morgan Stanley vanmorgen, een te soepel rentebeleid kan voor de ECB helemaal geen aantrekkelijk vooruitzicht zijn. De geldhoeveelheid in de eurozone groeit nog steeds te hard, en het risico bestaat dat een te lage rente zorgt voor nieuwe zeepbellen. Wat rest er als een renteverlaging niet kan? Mogelijkheid nummer drie: interventies in de euro-dollarkoers, desnoods zonder medewerking van de Amerikanen. Pikant is daarbij dat steunaankopen, weliswaar door de ECB uitgevoerd, een politiek besluit zijn. De Clements en Verhofstadten zijn er, met andere woorden, in dat geval zelf bij.