`De partij valt heus niet uiteen'

Wouter Bos waarschuwde voor een scheuring in de PvdA. Maar andere prominenten vinden dat hij overdrijft. ,,Er zijn wel meer cruciale fases geweest.''

PvdA-leider Wouter Bos die zichzelf ziet als enige kans voor de PvdA, dat getuigt toch wel van enige arrogantie, vindt voormalig kandidaat-lijsttrekker Jouke de Vries. Dat de PvdA alleen nog een laatste kans heeft om een interne scheuring te voorkomen, zoals Bos denkt, dat gelooft partijvoorzitter Ruud Koole niet. ,,De partij zal echt niet uit elkaar vallen.''

De PvdA is volop in debat met zichzelf over de politiek-inhoudelijke koers die zij onder partijleider Bos volgen wil. Dat gebeurt bij voorkeur achter de schermen. Maar af en toe geeft partijleider Bos een publieke analyse van de dilemma's, problemen en perspectieven in de partij.

Gisteren maakte hij in Het Parool duidelijk dat hij de PvdA niet langer als vaste waarde in het partijpolitieke landschap ziet. Als de PvdA, nu de grootste oppositiepartij, zich onder zijn leiding niet bewijst als brede middenpartij, valt het electoraat definitief uiteen in SP-stemmers en VVD-stemmers, aldus Bos. De situatie is nijpend. ,,Het politieke krachtenveld om ons heen is te sterk geworden'', zegt hij, verwijzend naar de SP en de VVD. De ,,laatste kans'' moet nu, onder het duo Bos en Koole, worden gegrepen.

Wat vindt Ruud Koole daarvan? ,,Ach, ik ben wat minder apocalyptisch dan Wouter'', zegt de partijvoorzitter. ,,Ik ben een historicus: de PvdA heeft wel vaker cruciale fases gekend. Maar ik ben het met Bos eens dat dit een cruciale periode is, dat is in 2002 wel gebleken. We moeten nu doorgaan met de vernieuwing.''

Volgens Bos is het probleem daarbij dat de PvdA diep verdeeld is tussen vertegenwoordigers van de klassieke sociaal-democratie en voorstanders van een sociaal-liberale middenpartij. Hij kiest zelf niet tussen die twee stromingen. Zijn streven is, zei hij gisteren, ,,te kijken of die groepen nog bij elkaar te houden zijn in één partij''.

Wat vinden de voormalige kandidaat-partijleiders, die anderhalf jaar geleden de leiderschapsverkiezingen verloren van Bos, van die analyse? Klaas de Vries en Jeltje van Nieuwenhoven, nu Kamerleden in de fractie van Bos, willen niet publiekelijk met de partijleider in debat. ,,Het gevoel van urgentie deel ik, verder zeg ik niets'', aldus Van Nieuwenhoven.

De vierde ex-kandidaat, de Leidse hoogleraar bestuurskunde Jouke de Vries, denkt dat Bos ,,lichtelijk overdrijft'' door te zinspelen op een partijschisma. De diepe verdeeldheid bij de sociaal-democraten over de diagnose van maatschappelijke problemen, die ziet hij wel. Maar een synthese tussen de ,,vele vleugels'' acht hij desondanks goed mogelijk. Bos' analyse lijkt De Vries vooral ingegeven door diens wens ,,zijn stijl te rechtvaardigen'': hij maakt volgens de Vries geen keuzes maar stelt zich op als een manager, gesteund door gunstige opiniepeilingen. ,,Maar ik denk dat ze zich rijk rekenen.'' De Vries beveelt Bos aan ,,juist wel met een verhaal en een profiel te komen''. Hij vindt dat de partijleider en de partijvoorzitter zich te veel op de vlakte houden. ,,Bos en Koole worden zo procesarchitecten.''

Volgens Koole heeft Jouke de Vries het mis. ,,Hij zou er goed aan doen zich niet alleen aan de zijlijn op te houden, maar echt te kijken wat we doen: niet alleen proces, maar ook inhoud.'' Maar het is wel zo dat, volgens Koole, een ,,goed gevoerd proces'' uiteindelijk leidt tot een scherpe stellingname. Dat doet Bos volgens Koole juist heel goed: ,,Hij geeft voorzetten.'' Als partijleden het niet met de voorzetten van Bos eens zijn, zegt Koole, laten zij dan reageren. ,,We zijn een open partij, er is ruimte voor debat.''

Zelf is Koole het bijvoorbeeld niet eens met de scherpe tegenstelling die Bos constateert tussen de sociaal-democratische en de sociaal-liberale vleugel. ,,We moeten die afstand niet te groot maken. Vanaf de oprichting in 1946 hebben de die twee stromingen altijd bestaan in de PvdA.'' Ook Bos' analyse dat in de PvdA een splitsing ontstaat tussen intellectuelen en `achtergestelden', met name door onenigheid over migratie, integratie en de verzorgingsstaat, relativeert Koole. Ook Jouke de Vries deelt de vrees van Bos voor deze tweedeling niet: ,,De intellectuelen zijn allang weg bij de PvdA.''