Balkenende: ,,Iran, eh, Irak.''

De premier bezocht de troepen in Irak. Over het schietincident waarbij een Nederlandse militair betrokken was. ,,We moeten de uitspraak van de rechter afwachten.''

Het bliksembezoek is zorgvuldig geheim gehouden. Zó zorgvuldig, dat de laatste gelederen van de in de tent opgestelde militairen op het Nederlandse hoofdkwartier in Irak aanvankelijk niet eens door hebben dat het de premier zélf is, Balkenende, die hen toespreekt.

,,Het is goed om hier te zijn'', zegt Balkenende, lichtelijk gespannen. ,,Het is belangrijk werk dat jullie hier doen voor de toekomst voor Iran, eh, Irak.''

Kort daarvoor, even voordat de zon boven een verregend As-Samawah is ondergegaan, is de premier met een Chinook-transporthelikopter op Camp Smitty ingevlogen. Staatssecretaris van Defensie Cees van der Knaap, die de dag eerder al is gearriveerd, staat hem samen met de Nederlandse commandant overste Richard Oppelaar op te wachten.

,,Cees'', zegt Balkenende, terwijl hij met zijn suede schoenen in de enkeldiepe modder stapt. ,,Het is goed je te zien.'' De premier had een beetje regen wel verwacht, maar niet verwacht dat Irak zó nat zou zijn. ,,Het lijkt vanuit de helikopter wel op de Wadden'', zegt hij even later.

Het bezoek van de premier aan de Nederlandse troepen in Irak komt op een gevoelig moment. Het besluit van het openbaar ministerie om de 43-jarige sergeant-majoor Erik O. te vervolgen wegens het doodschieten van een Iraakse burger, heeft de nodige emoties teweeg gebracht onder de Nederlandse militairen in Irak. Daarom ook is de pers tijdens het bezoek van de premier zo goed vertegenwoordigd. Er zijn tien verslaggevers, 1 fotograaf en 2 cameramannen.

Toch heeft Balkenende niet overwogen het al geplande bezoek af te zeggen, zo vertelt hij. ,,Natuurlijk zitten we met een moeilijke situatie, met het incident, en wat er daarna is gekomen'', zegt hij. ,,Maar mijn komst stond vast.''

Balkenende is gekomen om de Nederlandse mannen en vrouwen een hart onder de riem te steken. Het bericht dat de rechter-commissaris inmiddels heeft besloten om de voorlopige hechtenis van Erik O., de verdachte sergeant-majoor hangende het onderzoek op te heffen is een ,,goed bericht'', houdt hij de militairen tijdens zijn toespraak voor.

,,Ik realiseer me dat de nasleep van het schietincident pijn heeft gedaan'', zegt hij. ,,Het was niet een besluit van de politiek en ook niet van de militaire bazen. Het was een besluit van het OM.''

Maar, legt Balkenende uit, juist militairen die ,,werken aan een rechtvaardig en democratisch Irak'', moeten kunnen begrijpen hoe de ,,rechtstaat in eigen land'' werkt. ,,De regering en het OM hebben hun eigen, gescheiden verantwoordelijkheden.'' Deze genuanceerde uiteenzetting lijkt niet echt door te dringen tot de zwijgende mariniers.

Balkenende vindt het belangrijk dat er zo snel mogelijk een einde komt aan de ,,onzekerheid'' rond de zaak rond Erik O. zegt hij even later. Maar de premier bestrijdt dat de rules of engagement die bepalen wanneer militairen geweld mogen gebruiken, tot verwarring kunnen leiden. ,,Ik heb van de bewindslieden op Defensie begrepen dat dat niet het geval is.''

De commotie rondom de vervolging van Erik O. in Nederland is voor de premier een bewijs van hoe de Nederlandse bevolking ,,meeleeft''. Een recente enquête heeft uitgewezen dat 60 procent van de Nederlanders grote waardering heeft voor het werk van de Nederlandse militairen, vertelt hij. ,,En bij de regering is dat 100 procent. U toont eens te meer aan hoe goed het leger werkt.''

Na de toespraak is er een ,,blauwe hap'', nasi. En kan Balkenende bijpraten met de manschappen. De korporaals Rene van Roon en Dirk-Jan Gerritsen kijken geconcentreerd toe hoe de premier van Nederland met plastic bestek zijn rijst naar binnen werkt. Enthousiast gaan ze in op Balkenendes vragen. Bellen met huis is geen probleem dankzij de telefoonkaart die je à 22 euro kunt kopen. En nee, als ze van de ene basis naar de andere basis moeten dan doen ze dat niet, zoals de premier, per helikopter, maar gewoon over de weg.

Het nieuws dat sergeant-majoor O. vervolgd wordt wegens moord was een nogal ,,hevig bericht'', zegt korporaal Van Roon. ,,Ik geloof zeker dat het jullie zeer raakt'', zegt Balkenende. ,,Maar we moeten de uitspraak van de rechter afwachten.''

Dan is het bezoek alweer voorbij. Om 21.30 uur lokale tijd, vier uur na zijn aankomst, is Balkenende alweer `airborne', op weg naar Koeweit. Staatssecretaris Van der Knaap blijft nog. ,,Slordig'', zegt korporaal Volmer over de rede van de premier. ,,Het komt niet echt goed over als je hier helemaal naar toe komt en dan twee keer Iran zegt in plaats van Irak.''

,,Ik vond het wel leuk'', zegt zijn tafelgenoot, korporaal Olsman. ,,Ik had alleen begrepen dat de staatssecretaris ook zou komen.''