Akkoord op de tocht

Het Najaarsakkoord is nog geen drie maanden oud maar zijn houdbaarheid wordt al getest. ,,Den Haag speelt geen centrale rol meer in het CAO-overleg.''

De echte lakmoesproef voor de bestendigheid van het Najaarsakkoord komt er aan. De WAO, de WW, de VUT en het prepensioen; de komende maanden zal moeten blijken of kabinet met vakbonden en werkgevers overeenstemming kan bereiken over eerder aangekondigde ingrepen. De besluitvorming was even vooruitgeschoven als gevolg van Najaarsakkoord, waarin een loonbevriezing werd vastgelegd, maar straks liggen de onderwerpen weer op de onderhandelingstafel.

Deze week liet de FNV al weten somber te zijn over de uitkomst hiervan. De bond waarschuwde voor een vroegtijdig einde van het akkoord omdat het verwacht dat het kabinet zijn toezeggingen niet zal nakomen. De Unie, vakbond voor middenkader en hoger personeel (100.000 leden), is niet verbaasd. ,,Wij hebben nooit geloofd in het Najaarsakkoord'', zegt voorzitter Jacques Teuwen. ,,Het verbaast me wel dat de FNV er nu pas achterkomt dat afspraken op centraal niveau niet haalbaar zijn. Je kon overigens al zien toen het kabinet de eerste keer op het bordes verscheen, dat het niet te vertrouwen was.''

Eind oktober werd er nog gesproken van een `historisch' akkoord. Werkgevers, bonden en kabinet waren overeengekomen dat de lonen de komende twee jaar zoveel mogelijk rond de nullijn blijven. ,,Het is niet meer van deze tijd om zoiets af te spreken. Het akkoord is een papieren tijger. Er is bijvoorbeeld bij de ondertekening uitgegaan van een bepaalde dollarkoers ten opzichte van de euro: die is nu al weer achterhaald. Het is een akkoord gebaseerd op boekhoudkundige afspraken.''

Sinds 1982, toen het akkoord van Wassenaar over loonmatiging werd ondertekend, is in Nederland volgens Teuwen de eerste aanzet gegeven tot decentralisatie van het maken van afspraken over CAO's. ,,Den Haag speelt geen centrale rol meer in het CAO-overleg. Meer en meer wordt er sindsdien op bedrijfsniveau of op sectorniveau geregeld.'' De praktijk van vandaag lijkt dat ook te onderstrepen. Bij een aantal recentelijk afgesloten CAO-overeenkomsten is er weinig rekening gehouden met de geest van het Najaarsakkoord. De werknemers van KPN kunnen bijvoorbeeld in 2005 een loonstijging tegemoet zien van 1 procent, zo is vorige maand afgesproken. Minister de Geus van Sociale Zaken stelde toen ook meteen vast dat de KPN-CAO op gespannen voet staat met het Najaarsakkoord.

Arbeidsorganisaties zijn complexer geworden, constateert Teuwen. Een multinational is niet te vergelijken met een lokaal schildersbedrijf. Een metaalbedrijf werkt anders dan een bank. ,,Je kan bedrijven niet over een kam scheren. Sommige ondernemingen zijn zeer winstgevend, en hoeven niet per se te bezuinigen op de loonkosten.''

Natuurlijk, loonmatiging is belangrijk, zegt Teuwen. Hij haalt graag Philips aan als voorbeeld. Bij dat bedrijf is De Unie goed vertegenwoordigd. ,,Je moet per onderneming bekijken wat de behoeften zijn. Toen het in 2001 minder ging met Philips hebben wij veel lagere looneisen gesteld dan bij voorbeeld de FNV.''

Ook met betrekking tot vergrijzing en pensioenen heeft Teuwen een soortgelijke benadering. Het kabinet is voornemens de VUT en prepensioenregelingen fiscaal onaantrekkelijker te maken. Teuwen wijst naar sectoren als de zuivel of bouw. ,,Daar heb je vijftigers die op een gegeven moment op zijn. Het uitkleden van de VUT is voor die natuurlijk zeer nadelig, terwijl oudere werknemers in bijvoorbeeld de dienstensector misschien wel langer kunnen doorwerken.''

,,Je ziet nu ook de werkgevers komen met voorstellen over demotie voor ouderen (iemand een lagere functie geven, en daarmee een lager inkomen, red). Daar zijn wij tegen.'' Nu is het zo dat de groep werknemers van 20 en 30-jarigen productiever is, maar relatief minder verdiend. Ouderen zijn minder productief, en hebben een relatief hoger inkomen. ,,Als je dat wil veranderen, dan moet je het hele loongebouw veranderen. Maar daar denken werkgevers niet over na. Dan moet je jongeren meer laten verdienen omdat zij productiever zijn. Maar dat is natuurlijk niet de bedoeling.''