Terughoudendheid s.v.p.

Wat is er precies gebeurd op vrijdag 27 december, toen in Zuid-Irak Nederlandse troepen betrokken raakten bij een schermutseling met plunderaars en in het tumult een Irakees door een Nederlandse kogel dodelijk werd geraakt? Een sergeant-majoor der mariniers, die verdacht wordt van het doodschieten van de Irakees, werd op oudejaarsdag opgepakt en naar Nederland overgebracht. Het openbaar ministerie beschuldigt hem van moord, doodslag of dood door schuld. De sergeant-majoor zou zonder dat sprake was van een gevaarlijke situatie voor de Nederlandse militairen de Irakees van grote afstand in de rug hebben geschoten. In Nederland barst een oorverdovend gekrakeel los: justitie, politici en vakbonden roeren zich in de media. Sommigen hebben al een oordeel voordat ook maar iets duidelijk is over wat er zich die dag heeft voltrokken. Gisteren bepaalde de Arnhemse rechter-commissaris zonder nadere toelichting en zonder een inhoudelijk oordeel te vellen dat de marinier moet worden vrijgelaten. Hij blijft verdachte en het OM en de marechaussee zetten hun onderzoek voort.

Wat opvalt in deze zaak is het gebrek aan terughoudendheid. Nederland bevindt zich met meer dan duizend militairen in een gevaarlijk gebied. Hoe men het ook precies wil noemen, in Irak woedt een vorm van oorlog. In riskante en onoverzichtelijke situaties kan er van alles misgaan. Aangenomen moet worden dat de Nederlandse troepen goed zijn getraind en heldere instructies hebben hoe ze moeten handelen in geval van geweld. Dit zijn geen garanties voor een gladjes verlopende operatie. Het krijgsbedrijf is nu eenmaal gewelddadig. Het doet een groot beroep op het tactisch inzicht, de assertiviteit én de zelfbeheersing van militairen. Niet-handelen (Srebrenica) kan net zulke fatale gevolgen hebben als een te daadkrachtig optreden.

Gaat er iets fout, dan is onderzoek uiteraard op zijn plaats. Eerstaangewezenen daarvoor zijn de militaire politie (de marechaussee) en het openbaar ministerie. Om te voorkomen dat betrokken militairen op voorhand aan de schandpaal worden genageld zou te allen tijde met een vast protocol gewerkt moeten worden waarin het sleutelwoord `terughoudendheid' is. Terughoudendheid met het trekken van conclusies, met media-optredens en met veelal voorbarige uitlatingen die meer verwarring dan duidelijkheid scheppen. Anno 2004 is een zekere mate van retenue helaas velen vreemd, maar uitgerekend in dit soort situaties komt die wel van pas. Het ongeremde rumoer dat ontstond sinds de repatriëring van de sergeant-majoor beneemt niet alleen het zicht op de voorgevallen feiten, maar plaatst de man ook nog eens onnodig op het schavot. Het moet nog maar blijken of hij schuldig is en zelfs als dat het geval mocht zijn, dan blijft de bijzondere omstandigheid gelden van een oorlogsmissie. Wat overigens geen vrijbrief is voor `alles mag'.

Waarom moest bijvoorbeeld de voorzitter van het college van procureurs-generaal, De Wijkerslooth, afgelopen maandag in de tv-rubriek NOVA zo nadrukkelijk en snel de positie van het openbaar ministerie markeren? Hij is verantwoordelijk voor alle vervolgingen in Nederland, maar moest hij om die reden zo nodig de publiciteit zoeken? Zijn organisatie zal na het besluit van de rechter-commissaris om de marinier op vrije voeten te stellen, met een wel heel sterk verhaal moeten komen. Voor Nederland en voor hem geldt: oorlog voeren en alles wat daarmee samenhangt, moet je leren.

Gerectificeerd

Irak

In het hoofdartikel Terughoudendheid s.v.p. (7 januari, pagina 7) is sprake van vrijdag 27 december. Dit moet zijn: zaterdag 27 december.