Syrië is dringend op zoek naar vrienden

De Syrische president Bashar al-Assad brengt een historisch bezoek aan Turkije. Assad is in het nauw gedreven en zoekt vrienden.

Zo'n vijf jaar geleden dreigde Turkije nog Syrië binnen te vallen, Ankara negeert de Syrische claims op de provincie Hatay en de Turkse greep op de Syrische watertoevoer is onverminderd vast. Maar toch brengt Bashar al-Assad nu het eerste bezoek van een Syrische president aan Turkije.

,,Syrië wil zeker zijn van zijn Turkse front'', schreef een Turkse commentator gisteren. Nu Iran heeft toegegeven aan Amerikaans-Europese druk en zijn nucleaire installaties voor extra inspectie heeft opengesteld en Libië publiekelijk afstand heeft gedaan van zijn massavernietigingswapens is Syrië – dat de grootste voorraad chemische wapens van het Midden-Oosten zou bezitten – diep in het isolement gedreven. Assad liet deze week haast uitdagend weten dat Syrië het recht heeft chemische en biologische wapens te verwerven om zich te verdedigen in een vijandige omgeving. Zolang Israël geen afstand doet van zijn arsenaal is het zinloos te praten over ontmanteling van massavernietigingswapens, zei hij tegen de Britse Daily Telegraph. Maar hij is een muis die tegen een olifant piept.

De Amerikaanse regering beschuldigt Syrië ook van steun aan terroristische Palestijnse en Libanese (Hezbollah) organisaties, vindt dat zijn militaire aanwezigheid in Libanon een ordinaire bezetting is en heeft Assads bewind in één adem genoemd met dat van Saddam Hussein. En dan is er nog de kwestie van de Iraakse miljarden die het verdreven regime van Saddam Hussein op door Syrië gecontroleerde banken in Syrië en Libanon zou hebben gezet. Vorige maand ondertekende president Bush een met enorme meerderheid door het Amerikaanse Congres aangenomen wet die voorziet in sancties, zoals een exportverbod en een verbod om in Syrië te investeren, als Damascus niet meteen zou bijdraaien. Het is een kwestie van tijd voor deze worden toegepast om Washingtons ongenoegen tastbaar te maken.

Zal de toenemende pressie werken? Assad is haast het tegendeel van een Gaddafi die tot radicale actie bereid is als hij dat als zijn strategisch belang ziet. Maar de Syrische toenadering tot Turkije geeft aan dat ook de Assads (Bashar en zijn al even behoedzame vader Hafez, die in 2000 overleed) in beweging komen als de nood hoog genoeg is. Syrië omarmde in de jaren tachtig de separatistische Turks-Koerdische Arbeidspartij (PKK), verschafte haar opleidingskampen en bood onderdak aan haar leider, Abdullah Öcalan. Turkije manipuleerde via zijn dammenstelsel in de Eufraat de watertoevoer naar Syrië, wat met verdere guerrilla-actie van over de grens werd beantwoord. Maar in oktober 1998 was het Turkse geduld op. Het dreigde met oorlog, stuurde troepen naar de grens en voerde volgens sommige berichten ook invallen diep op Syrisch gebied uit. Diezelfde maand nog gaf Damascus toe: het sloot de PKK-kampen en dwong Öcalan het land te verlaten. De PKK-leider zit nu op een eiland bij Istanbul gevangen.

Het afgelopen jaar heeft Syrië, parallel aan de Amerikaanse stappen tegen Irak, zijn toenadering tot Turkije versneld. Na de recente aanslagen in Istanbul verraste het met de uitwijzing van 22 vermeende extremisten naar Turkije. ,,We zijn samen gegaan van een atmosfeer van wantrouwen naar een van vertrouwen'', noemde Assad dat gisteren in Ankara.

Israël volgt de contacten tussen beide landen op de voet. Turkije is immers het enige islamitische land waarmee het bondgenootschappelijke betrekkingen, inclusief op militair gebied, onderhoudt, en Syrië is nog een echte vijand.

Het lijkt geen toeval dat de Israëlische regering maandag juist bekendmaakte op grote schaal water te gaan importeren uit Turkije. Minister van Financiën Bibi Netanyahu stemde zondag tijdens de wekelijkse kabinetszitting tégen deze onderneming, omdat het ongeveer twee keer zo duur is als in eigen land water zuiveren. Maar minister van Infrastructuur Joseph Paritzky wees erop dat het niet alleen om water gaat maar ook ,,om onze banden te versterken met een van de belangrijkste landen in de wereld voor ons''. Overigens ontkende het Turkse ministerie van Energie gisteren dat er een contract met Israël is gesloten – er is alleen ,,een intentie van Israël''.

Israël heeft Turkije gevraagd om een bemiddelende rol te spelen tussen Jeruzalem en Damascus. Israël wil met name weten of Syrië werkelijk het in 2000 vastgelopen vredesproces wil hervatten, zoals Assad vorige maand te kennen gaf of alleen maar gebaren maakt om de Amerikaanse regering te plezieren.