Samoerai zijn geen indianen

Japanners zijn eigenlijk indianen. Of om preciezer te zijn, de Japanse samoerai. Ze zijn `wilden met pijl en boog' in de woorden van een Amerikaanse militair die in de Amerikaanse Burgeroorlog vocht. Hij beproeft zijn geluk als wapenhandelaar in Japan en traint de legers van keizer Meiji in moderne gevechtstechnieken.

Tom Cruise, in de incarnatie van legerkapitein Nathan Algren, vocht ook in de Amerikaanse Burgeroorlog en leert ook de keizerlijke soldaten marcheren en salueren. Je zou bijna zeggen dat hij ze de discipline bijbrengt die hen vijftig jaar later tot Amerika's meest gevreesde vijanden tijdens de Tweede Wereldoorlog maakt. Maar de eerste blik die Cruise in The Last Samurai op zijn gezicht gunt, is een blik in de camera: dronken, dierlijk, cynisch. Hij is een held in wording, maar hoe dan ook een held.

Soms zijn mijn Amerikaanse collega's wel eens te benijden. Ze doopten een film die graag een magnifiek epos wil zijn over eer en ondoorgrondelijke mannen – en oh, wat wil Cruise graag een Oscar winnen – om tot `Dances in kimono's' naar die andere film, waarin Kevin Costner de indianen leert begrijpen en met wolven danst. In The Last Samurai van Edward Zwick leert Tom Cruise de samoerai begrijpen, een fascinerende krijgersclan met strenge erecodes en fabuleuze gevechtstechnieken.

Maar de samoerai zijn geen indianen. The Last Samurai hoeft niet die missie te vervullen ten aanzien van een Amerikaans verleden die Dances with Wolves moest. Of zou de film willen zeggen dat Amerikanen zich niet overal zo mee moeten bemoeien, omdat dat nog wel verkeerd wil aflopen? Eerst Japan, toen Vietnam en later Afghanistan en nu weer Irak?

Ik verdenk The Last Samurai van iets wat cynischer is dan de handelsmissie die Cruise in het begin van de film `vervult'. Hoofdpersoon Algren verbeeldt de ogen en de oren van een al te Westerse, al te modieus verwaterde fascinatie voor die mysterieuze Oosterlingen met hun beheersing en hun discipline en hun tradities en dan ook nog hun eergevoel. Vooral dat eergevoel.

Daarom zeilt de film elegant langs zijn politiek-historische implicaties. Dus mag kapitein Algren eerst braaf cavalerie-generaal Custer verafschuwen om het uitmoorden van 200 indianen door een tienvoud aan mannen, en kan later Algrens samoerai-leermeester Katsumoto (Ken Watanabe) zeggen dat Custer eigenlijk een samoerai was zich met 200 strijders op 2.000 soldaten stort. Want dat deden de oude Spartanen toch ook tegen de Perzische overmacht bij Thermopylae?

Ik vind het altijd zo jammer dat een film die er goed uitziet, die soms best onderhoudend is, een film waarin Tom Cruise echt z'n best doet (hij voerde bijna al z'n stunts en gevechten zelf uit - hij is ook al genomineerd voor een Golden Globe voor Beste Acteur), Timothy Spall in een bijrol wederom de show steelt, verder zo onverschillig omgaat met wat al die zwaarden en die bijna erotiserende gevechten scherpslijpen. Jammer? Nee, eigenlijk onbegrijpelijk. En onvergeeflijk ook.

The Last Samurai. Regie: Edward Zwick. Met: Tom Cruise, Ken Watanabe, Timothy Spall, William Atherton, Tony Goldwyn, Billy Connoly, Masato Harada, Shichinosuke Nakamura, Satoshi Nikaido, Togo Igawa. In: 102 bioscopen.