Recessie? Er is werk in overvloed!

De werkloosheid is in 2003 alarmerend gestegen, tot 424.000. Ook voor 2004 zijn de prognoses matig. Toch kampen tal van sectoren met personeelstekorten. Wie verzekerd wil zijn van werk, moet baggeraar, bakker, storingsmonteur of predikant worden.

Het moet niet veel gekker worden, zegt M.C. Godschalk, adjunct-directeur van Regionaal Opleidingscentrum Zadkine in Rotterdam. ,,Want dan gaat het licht uit. Letterlijk, ja. Omdat er geen monteurs zijn die een storing in een elektriciteitscentrale kunnen verhelpen.'' Volgens Godschalk is er een enorm tekort aan technici, van elektrotechnicus tot storingsmonteur. ,,Wie van school af komt, is vrijwel zeker van een baan. Maar er melden zich hier nauwelijks nieuwe leerlingen techniek aan. Ze kiezen voor administratieve of economische vakken, dát zijn bloeiende afdelingen.'' Godschalk werft zich naar eigen zeggen ,,drie slagen in de rondte'', maar tot nu toe zonder veel succes.

En dat terwijl de vraag naar technici de komende jaren als gevolg van de vergrijzing alleen maar zal toenemen. ,,Het probleem wordt momenteel enigszins gedempt door de recessie'', meent Erik Ras, opleidingscoördinator van het Opleidings- en Ontwikkelingsfonds voor de elektrotechnische branche. ,,De bouw bijvoorbeeld staat onder druk en aannemers zijn huiverig om mensen in vaste dienst te nemen. Maar er zijn nog altijd honderden vacatures.'' Hij vermoedt dat het tekort aan technisch personeel te maken heeft met het imago. ,,Een kantoorbaan lijkt meer status te hebben.''

Ook René Jansen, directeur-eigenaar van beveiligingsbedrijf RJ Security en Recherche in Enschede, kan nog wel wat medewerkers gebruiken. Hij zag de omzet vorig jaar verdubbelen ten opzichte van 2002. ,,We krijgen het steeds drukker'', meldt Jansen. ,,Voor de raarste dingen wordt tegenwoordig beveiligingspersoneel ingehuurd: voor de bewaking van een huis tijdens een begrafenis bijvoorbeeld, maar ook door headhunters die antecedentenonderzoek laten doen naar kandidaten.'' RJ Security en Recherche wordt ook ingeschakeld voor stadionbewaking tijdens voetbalwedstrijden. Volgende week begint het bedrijf met geldvervoer en het wordt dan, volgens de directeur, de op twee na grootste geldvervoerder in Nederland. ,,Daarvoor heb ik net zo'n vijftien man aangenomen.'' Jansen gaat dit jaar ook vestigingen openen in Apeldoorn en op Schiphol. Het bedrijf, dat zes jaar geleden begon, groeit van negentig medewerkers in 2003 naar ,,minimaal honderdveertig'' dit jaar. ,,De behoefte aan beveiliging groeit omdat het gevoel van onveiligheid toeneemt'', zo verklaart Jansen de bloei van zijn bedrijf. ,,Dat is overgewaaid uit de VS en het zal alleen maar erger worden.''

Wie een willekeurig krantje van een banenbeurs opslaat of een rondje belt langs diverse branches en beroepsgroepen, merkt dat er nog wel degelijk werk is, de alarmerende berichten over drastisch stijgende werkloosheid ten spijt. Schoonmakers, bakkers, verpleegkundigen, predikanten, leerkrachten en waterbouwkundigen hebben één ding gemeen: er zijn er te weinig om aan de vraag te voldoen.

,,Er is nog volop werk'', beaamt Paul van Dam, partner bij KPMG Ebbinge. ,,Het is alleen minder zichtbaar dan een paar jaar geleden. Toen stonden de kranten vol vacatures, nu wordt nog maar eenderde van de vacatures gepubliceerd. Ik wil de situatie op de arbeidsmarkt niet rooskleuriger voorstellen dan zij is, want de werkgelegenheid is inderdaad teruggelopen, maar er is wel degelijk werk. Je moet vooral goed zoeken buiten de geadverteerde vacatures, want daar stort iedereen zich op.'' Als voorbeeld van mensen die in trek zijn bij werkgevers noemt Van Dam ,,hoogopgeleiden die een specifiek vak hebben geleerd en daar goed in zijn. Bijvoorbeeld een commercieel manager met veel kennis van een bepaalde branche.'' Werkgevers vertonen tegenwoordig massaal voorkeur voor ,,helder geprofileerde cv's die een rode draad vertonen'', merkt Van Dam. ,,De tijd dat elk curriculum oké was, is voorbij.''

De redenen waarom bepaalde branches kampen met een tekort aan personeel lopen sterk uiteen. Het in Leiden gevestigde farmaciebedrijf Centocor bijvoorbeeld zoekt dit jaar zo'n tweehonderd mensen wegens sterke groei, onder meer door het succes van Remicade, een medicijn voor patiënten met de (darm)ziekte van Crohn en voor mensen met reuma. ,,Het zal niet meevallen om geschikte mensen te vinden'', denkt Ellen Roest, communicatiemanager van Centocor, een dochter van Johnson & Johnson. ,,De instroom van nieuwe leerlingen in het middelbaar laboratoriumonderwijs is de laatste jaren gehalveerd. En die mensen hebben wij wel nodig voor ons productielaboratorium, dat volcontinu draait.'' Centocor doet van alles om personeel te vinden: het farmaciebedrijf presenteert zich op banenbeurzen en op scholen, en werft via de eigen medewerkers. Roest: ,,We hebben altijd wel werk, nu nog de geschikte kandidaten''.

Ook in de schoonmaakbranche, met duizenden vacatures, is weinig te merken van de recessie. ,,Schoonmaakwerk moet altijd gebeuren'', legt Ruud Kok uit. Hij is directeur personeel en organisatie bij ISS Nederland, nationaal marktleider op schoonmaakgebied. De oorzaak van de vele vacatures ligt volgens hem in ,,de vrij grote doorstroom van personeel''. ,,Als een schoonmaakcontract voor een pand overgaat naar een ander bedrijf, verhuist het personeel dat altijd in dat pand werkte vaak mee naar de nieuwe werkgever''. Ook het grote aantal vrouwen in de branche speelt een rol; ze werken parttime, passen hun werktijden aan de schooltijden van de kinderen aan of stoppen helemaal.

Een rode draad is nauwelijks te ontdekken in het rijtje sectoren en beroepsgroepen waar veel vraag is naar personeel. Het bekende credo dat het midden- en kleinbedrijf fungeert als banenmotor, gaat even niet op, volgens een onderzoeker van het Economisch Instituut voor Midden- en Kleinbedrijf (EIM). ,,Wij zijn momenteel bezig met de prognose voor 2004 voor zestig bedrijfsgroepen en over de hele linie zien wij negatieve ontwikkelingen, ook voor de werkgelegenheid.''

Hans Junggeburt, hoogleraar nieuwe arbeidsrelaties aan de Universiteit van Amsterdam en lector aan de Hogeschool Utrecht, wil wel een poging doen om een lijn te ontdekken: ,,Er is vooral werk bij persoonlijke dienstverleners, die niet al te aantrekkelijk zijn voor hoger opgeleid personeel. Beveiliging en schoonmaak zijn daar goede voorbeelden van. Verder spelen factoren als vergrijzing en sociale onrustgevoelens een rol.''

Junggeburt verwacht dat het MKB weer banen zal genereren zodra de economie aantrekt. ,,En dan vooral in dienstverlenende bedrijven die zich vernieuwend opstellen'', zoals nieuwe vormen van zorg.

Nogal wat beroepsgroepen kampen met personeelstekorten op deelterreinen. Zo is het tekort aan bakkers vooral voelbaar in de Randstad en hebben Gelderland en Noord-Brabant een overschot, meldt Carla Zwierstra, hoofd scholing en arbeidsmarkt van het Nederlands Bakkerij Centrum. Per saldo is er geen tekort: de vacaturebanken worden wekelijks aangevuld met twee tot drie nieuwe vacatures, terwijl zich zes kandidaten per week melden. Zwierstra: ,,Toch hebben we constant zo'n honderdzestig vacatures openstaan, vooral in het westen van het land''. Zowel bakkers `op de hoek' als bakkerijketens en industriële bakkerijen in de Randstad zoeken personeel. Het aantal werkzoekenden is gestegen door de economische dip. Zwierstra: ,,Dat heeft het personeelsprobleem in de Randstad kleiner gemaakt, maar in Gelderland en Noord-Brabant groter''.

De vraag naar predikanten verschilt eveneens per regio. ,,Veel predikanten willen naar het centrum van het land in verband met werk van hun partner'', zegt H.J. Oortgiesen, teamleider van het Bureau Begeleiding Predikanten van de Samen Op Weg Kerken en verantwoordelijk voor het beroepingswerk. ,,De periferie, zoals Noordoost-Groningen en Zeeuws-Vlaanderen, is veel moeilijker te bemensen.'' Ook de vergrijzing onder predikanten, van wie er de komende tien jaar zo'n duizend met VUT of pensioen gaan, doet de vraag groeien, net als het toenemend aantal vrouwelijke dominees. Oortgiesen: ,,Daardoor komen er steeds meer parttimers''. Het ,,hier een daar schreeuwende tekort'' – alleen in orthodoxe kring overtreft het aanbod van predikanten de vraag – wordt deels opgelost door de veelbesproken fusie tussen de gereformeerde en hervormde kerk: niet elke plaats die nu een hervormde en een gereformeerde predikant heeft, houdt ook twee predikanten. Al zullen er geen gedwongen ontslagen vallen, aldus Oortgiesen. ,,Dat kennen we niet in de kerken.''

De Bruggen, een instelling voor mensen met een verstandelijke handicap met vestigingen in heel Zuid-Holland, heeft eveneens een tekort aan mensen op specifieke terreinen. ,,Er is vooral vraag naar personeel voor de begeleiding van verstandelijk gehandicapten met ernstige gedragsproblemen'', volgens een woordvoerster. ,,Daarvoor zoeken we vooral mannen: die staan letterlijk sterker tegenover mensen met gedragsproblemen, bovendien hebben we erg veel vrouwen.'' Maar ook voor kandidaten met de opleiding sociaal pedagogische hulpverlening, met een B- of Z-opleiding (psychiatrie of zwakzinnigenzorg), inrichtingswerkers en verpleegkundigen zijn inzetbaar. Het aantal vacatures bij De Bruggen, waar circa 2.200 mensen werken, wisselt, maar meestal staan er zo'n twintig op de website. De vraag naar personeel hangt sterk samen met geld. ,,Het gebeurt regelmatig dat we wel mensen nodig hebben, maar een vacaturestop moeten instellen omdat het geld op is.''

Ook de maritieme sector kent nogal wat vacatures. ,,Met name in de zeescheepvaart, de baggerindustrie, de marine en in de visserij zijn te weinig mensen'', volgens Henk Janssens, directeur van de Stichting Nederland Maritiem Land, de netwerkorganisatie van in totaal elf `natte' beroepsgroepen. ,,Bij de marine en de visserij is de vraag naar personeel momenteel wat kleiner door bezuinigingen en vangstbeperkingen, maar in de scheepvaart en de waterbouw is 100 procent werkgelegenheid.'' Met name in de scheepvaart is de situatie nijpend, volgens Janssens, die spreekt van duizenden vacatures. ,,Daar is grote behoefte aan goed opgeleide officieren. Reders kunnen wel buitenlandse krachten aantrekken, maar voor hogere functies hebben ze liever Nederlanders die na een aantal jaren kunnen doorstromen naar een baan aan de wal.''

Het is de onbekendheid die de maritieme sector parten speelt, meent Janssens. ,,Jongeren hebben er te weinig beeld bij. We moeten ze leren dat de scheepvaart meer is dan de natte kant van het strand.''