Mediaoptreden OM roept vraagtekens op

De marinier die een Irakees doodschoot, is vrijgelaten. Het zegt weinig over de afloop van de strafzaak. Verrassend is vooral het mediaoptreden van het OM.

Zeven dagen heeft de sergeant-majoor vastgezeten die volgens het OM de dood van een Irakese plunderaar op zijn geweten heeft. Vanochtend, klokke acht uur, is hij op last van de rechter-commissaris vrijgelaten. De militaire vakbonden zijn in juichstemming, hun verontwaardiging over het optreden van het OM groeit nog steeds. Daarbij vergeleken zijn de feitelijke uitingen van advocaat G.J. Knoops van de 43-jarige sergeant-majoor bijna gereserveerd.

Vorige week vrijdag werd via het Algemeen Nederlands Persbureau (ANP) bekend dat het OM in Arnhem de marinier, een scherpschutter met een goede staat van dienst, verdacht van moord, doodslag dan wel dood door schuld. De man zou op 27 december betrokken zijn geweest bij een beschieting van een groep Irakese plunderaars. Eén Irakees vond daarbij de dood. Een eerste verhoor van de marinier door de Koninklijke Marechaussee in Irak, gaf aanleiding de man naar Nederland over te brengen. Op oudjaarsdag werd hij in verzekering gesteld. Vrijdag oordeelde de rechter-commissaris dat de man rechtmatig was aangehouden. Dezelfde dag, het was nog voordat hij in Nederland werd gehoord (dat gebeurde voor het eerst op zaterdag 3 januari), werd al bekend dat de man vastzat. Volgens persofficier De Weerth heeft het OM alleen de feiten bevestigd die het ANP vrijdag 2 januari al kende.

De verontwaardiging over de handelwijze van het OM was dessalniettemin groot. Als eerste sprekers meldden zich de militaire vakbonden, fluks gevolgd door militaire deskundigen. Toch bood het dossier voldoende aanknopingspunten om tot de verdenkingen te komen, zo leerde navraag. Het was vooral de openbaarmaking van de verdenkingen die vragen opriep. Als een politieagent wordt verdacht van moord of doodslag bij de uitoefening van zijn werk, betracht het OM uiterste discretie, zei AFMP-voorzitter Van den Burg. Nu werden de media bijna terstond geïnformeerd.

Voorzitter De Wijkerslooth van het college van procureurs-generaal besloot maandag in Nova het opereren van het OM toe te lichten. De mariniers in Irak zijn daar een soort politie, zei hij. En de politie mag nooit schieten op plunderaars. In datzelfde interview werd duidelijk dat het dossier tegen de marinier kwetsbaar is. Het lijk van de vermoorde Irakees was niet onderzocht (volgens religieus gebruik was het binnen 24 uur begraven), en De Wijkerslooth wilde niet uitsluiten dat de kogel die de Irakees dodelijk raakte, was afgeketst. Daarmee hield hij twee slagen om de arm.

Beide bleken gisteren, bij de voorgeleiding voor de rechter-commissaris, van belang te zijn. ,,Omdat de kogel mogelijk is afgeketst, en in het dossier geen verklaringen voorhanden zijn waaruit met zekerheid blijkt dat er gericht is geschoten, kwam de rechter-commissaris tot het oordeel dat voor geen van de drie verdenkingen voldoende ernstige bezwaren aanwezig zijn'', aldus Knoops. Zodoende wees de rechter-commissaris het verzoek van justitie af om de marinier nog eens tien dagen vast te houden. Knoops beaamt dat het hier om een procedurele `marginale toetsing' door de rechter-commissaris van het dossier gaat, waaraan geen zekerheid over de afloop van de zaak is te ontlenen.

Aldus resteert op dit moment alleen de vraag waarom het OM zich ten overstaan van de media zo ongebruikelijk heeft gedragen. De Wijkerslooth liet na zijn aantreden zelf richtlijnen opstellen die de privacy van verdachten beter moesten beschermen. Dit stuk ('Aanwijzing voorlichting opsporing en vervolging', augustus 2002) bevat de regel dat in ,,gevoelige'' strafzaken pas ,,actieve'' voorlichting gebeurd nadat de raadkamer een verdachte gevangen neemt. ,,Dit is in de praktijk na ongeveer twaalf dagen.'' Het OM in Arnhem zegt dat deze richtlijn niet is overtreden omdat alleen de al bekende feiten zijn bevestigd, aldus persofficier De Weert. Maar maandag ging De Wijkerslooth verder in Nova. En gisteravond meldde het ANP op gezag van de PG, die eerder op de dag had gezegd niet te willen reageren, dat hij nog steeds vindt dat de marinier ,,gericht'' heeft geschoten. Het lijkt niet in lijn met zijn eigen richtlijnen. Knoops: ,,Ik vraag mij ook af waarom men voor deze voorlichting heeft gekozen.''