Verliefd op die stupide Verenigde Staten

,,They all hate us anyhow, so let's drop the big one now.'' Zo vatte zanger Randy Newman ooit het wereldbeeld van zijn Amerikaanse landgenoten samen in de satirische song Political Science. Newman vertolkte een klassiek gevoel dat weer aanhang wint door de bezetting van Irak. De Amerikaanse visie op de wereld overzee zou worden gekenmerkt door een fatale combinatie van onwetendheid, machtsvertoon en zelfmedelijden.

Zelfkritiek en schuldbewustzijn volop, in het nieuwe nummer van het Britse literaire tijdschrift Granta. Eerder verscheen een themanummer waarin buitenlandse schrijvers hun visie op de VS gaven. Nu heeft het tijdschrijft-in-boekvorm Amerikaanse schrijvers uitgenodigd – onder wie Paul Theroux, Paula Fox en Eric Schlosser – om de vraag te beantwoorden `Hoe Amerika de wereld ziet'.

De jonge New Yorkse schrijfster Nell Freudenberger beschrijft haar schaamte nadat ze, tijdens een vakantie op het platteland van Laos, een armoedige gebedsruimte heeft aangezien voor een toilet. Nog groter is haar schaamte als ze door een Deense ontwikkelingswerker uitgelegd moet krijgen dat de Amerikanen tijdens de oorlog in Vietnam twee miljoen ton bommen op Laos hebben uitgestort. Zeldzamer zijn onverbloemde uitingen van vaderlandsliefde. Zo schrijft historicus Paul Fussel: ,,Ik kan niet nalaten te zeggen dat mijn ervaringen overzee [...] mijn genegenheid verdiept hebben voor Amerika, met zijn prettige toiletten en douches en zijn kostbare vrijheid van meningsuiting.'' Maar zelfs hij maakt een kanttekening: ,,Daarom ben ik bereid elke hoeveelheid nationale stupiditeit en onwetendheid te verdragen.''

Een uitschieter is het stuk van Murad Kalam. Hij is geboren in Seattle in 1973, opgevoed als baptist, en als student gegrepen door ,,de boodschap en de literaire kracht'' van de koran. Hij is moslim geworden en heeft zelfs zijn naam veranderd. Vol romantische ideeën over de Arabische wereld vertrok Kalam in 2002 naar Kairo. Droog: ,,Ongeveer een week slaagde ik erin mijn gelukkige overtuiging te behouden dat ik niet in een brute politiestaat leefde.'' Tijdens de bedevaart naar Mekka bleek Saoedi-Arabië in de greep van dezelfde ,,verwarring, onderdrukking en apathie''. Kan het zijn, zo vraagt Kalam zich na zijn terugkeer in de VS af, ,,dat alle hoop op de ware islamitische waarden van vrijheid, moderniteit en gelijkheid in de moslimwereld niet in het oosten, maar in het westen ligt?'' Die provocerende conclusie maakt nieuwsgierig naar Kalams eerste roman Night Journey, die binnenkort verschijnt.

Het blijft wel de vraag of schrijvers een voldoende representatieve groep vormen om een beeld te krijgen van de Amerikaanse mentaliteit. Hoofdredacteur Ian Jack schrijft wat teleurgesteld dat het ,,moeilijk was om een rechtstreekse uiting van minachting'' voor de wereld buiten de VS te vinden. Wel is er veel scherpe kritiek op het Irak-beleid van George Bush. ,,We zijn begonnen aan een bezetting die, als de geschiedenis een richtsnoer is, even schadelijk is voor onze ziel als voor ons aanzien, onze macht en veiligheid.'' Aldus oorlogscorrespondent Chris Hedges in een hier afgedrukte toespraak voor een college in Illinois. Studenten die de oorlog steunen onderbreken zijn rede herhaaldelijk (,,Waar was jij op 11 september?'') en zijn microfoon wordt uitgezet.

Granta. Over There: How America Sees the World. 256 blz. €19,95