Tegen depressie en roken

Wellbutrin van medicijnenfabrikant GlaxoSmithKline verscheen eind jaren tachtig in de VS op de markt als antidepressivum. Arts Linda Ferry werkte bij een Veterans Affairs Medical Center in Californië. Ze vertelde De Telegraaf dat veel Vietnam-veteranen rookten: ,,Ik probeerde van alles om ze er van af te helpen, maar raakte gefrustreerd omdat het maar in een paar procent van de gevallen lukte''. Ze ontdekte dat het bij gebruik van Wellbutrin wel lukte en wilde dit met (destijds) Welcome Pharmaceuticals onderzoeken, maar de fabrikant zag geen wetenschappelijke grond. Daarop besloot ze zelf onderzoek te financieren en vroeg zelfs haar moeder om hulp. Het bleek dat 28 procent van de veteranen met behulp van buproprion (de werkzame stof in Wellbutrin) stopte. Met dat feit geconfronteerd besloot de fabrikant alsnog onderzoek te verrichten. Het bleek dat buproprion inwerkte op het dopaminerge systeem van de hersenen, dat aan verslaving gerelateerd is.

Het antirookmiddel Zyban verscheen in 1998 in de VS op de markt en eind 1999 in Nederland. Het enige verschil is dat Wellbutrin in pillen van 150 of 300 milligram te koop is en Zyban in een slow release tablet van 150 milligram.

Zyban sloeg aan. Een voormalige roker reageerde na een oproep op www.medicity.nl: ,,Ik heb bijna geen last van onthoudingsverschijnselen gehad, terwijl ik toch twee pakjes per dag rookte, en dat vijftien jaar lang''. Jan Raaijmakers, directielid van GlaxoSmithKline in Nederland: ,,Bij andere middelen ligt het succes veel lager: bij nicotinepleisters rookt 10 procent na een jaar niet, zonder hulpmiddel 3 procent''.

Maar het succes van Zyban verliep niet geheel vlekkeloos. Zo berichtte de Britse krant The Guardian in 2002 dat er bijna 8.000 meldingen van bijwerkingen waren, waarvan 63 de dood tot gevolg zouden hebben (op ruim een half miljoen gebruikers). Het ging vooral om klachten in relatie tot hart, hersenen en bloedvaten.

Het Nederlandse College ter Beoordeling van Geneesmiddelen liet in januari 2002 een persbericht uitgaan: ,,Voorzichtigheid blijft geboden bij antirookpil Zyban''. Het registreerde 590 meldingen over bijwerkingen, maar zag geen reden tot maatregelen, mede omdat in de bijsluiter uitgebreide informatie staat. Raaijmakers: ,,Het was niet bewezen dat er een oorzakelijk verband is. De Engelse artsen waren nogal onwetend over de juiste gebruiksvoorschriften. Als je Zyban hier koopt, staat op het doosje het nummer van een callcentre met trainees die je mentaal ondersteunen.''

Zyban is in ons land alleen op doktersrecept verkrijgbaar; het wordt niet vergoed. Huisarts Mark van Wyk (Gezondheidscentrum Tanthof Delft): ,,Ik schrijf Zyban zo'n vijftig keer per jaar voor. Ik denk niet dat veel mensen afhaken omdat het niet vergoed wordt; het is goedkoper dan een pakje sigaretten per dag. Sinds Zyban er is, schrijf ik geen nicotinepleister meer voor. Ik schrijf een recept uit voor veertien dagen en laat de patiënt dan terugkomen. Dat heeft ook de functie van `op het matje roepen'; je geeft niet graag toe dat je weer begonnen bent met roken. Bij een goede reactie geef ik een recept mee voor de rest van de kuur. Ik kom weleens slaapstoornissen tegen. Eén keer dreigde iemand door te draaien door slaapgebrek; die heb ik laten stoppen.''

Begin 2003 gebruikten wereldwijd 10,5 miljoen mensen Zyban.