`Privacy mag op de helling'

Draaideurcriminelen hebben geen recht op privacy, zeggen korpschefs. Deskundigen en Kamerleden menen dat de politie haar oren te veel laat hangen naar de roep om veiligheid.

Iedereen heeft recht op optimale privacybescherming, maar criminelen verspelen dit recht volgens korpschefs van onder meer de Amsterdamse, Utrechtse en Groningse politie. Zij kwamen in hun nieuwjaarsbespiegelingen met concrete maatregelen om de privacybescherming van criminelen daadwerkelijk in te perken. De Utrechtse korpschef Vogelzang wil foto's van veelplegers in wijken verspreiden, zijn Amsterdamse collega Kuiper denkt aan het intrekken van burgerrechten van zware criminelen. De Groninger korpschef noemde het privacyrecht ,,schuilplaats voor het kwaad''.

De korpschefs lijken met hun pleidooien aan te sluiten op een oproep van het Tweede Kamerlid Van der Laan tijdens het debat over de Justitiebegroting, eind vorig jaar. Iedereen heeft recht op privacybescherming, behalve criminelen, betoogde Van der Laan. Een motie naar onderzoek naar privacybeperkende straffen voor criminelen kreeg vervolgens steun in de Tweede Kamer. De drie korpschefs lijken daar nu op in te haken. Vogelzang van de Utrechtse politie bepleitte gisteren de publicatie van foto's van veelplegers, die een waslijst aan delicten op hun naam hebben staan, maar strafrechtelijk nauwelijks aan te pakken zijn.

Wat Vogelzang betreft is het een manier om draaideurcriminelen uit de 'anonimiteit' te halen. Of dit in strijd is met de bij wet geregelde privacybescherming is onduidelijk. Vogelzang zegt ,,de grenzen op te willen zoeken van wat daarbij mogelijk is.''

Korpschef Kuiper van de Amsterdamse politie opperde onlangs eenzelfde beleid van privacybeperkende maatregelen voor criminelen. Hij wil zelfs zo ver gaan dat zware criminelen burgerrechten ontnomen worden: het intrekken van paspoort of rijbewijs, bijvoorbeeld. De Amsterdamse politie introduceert verder op korte termijn een project waarbij kentekens van criminelen op de snelwegen van Utrecht naar Amsterdam gescand worden en nagetrokken in politie- en justitiebestanden. Automobilisten die in die bestanden bekend staan als notoire criminelen kunnen vervolgens, zonder dat zij zich op dat moment schuldig maken aan strafbare feiten, `hinderlijk gevolgd' en gecontroleerd worden.

De voorstellen van Vogelzang en Kuiper passen in een door de Amsterdamse plaatsvervangend korpschef Joop van Riessen ontwikkeld plan 'Misdaad laat zich tegenhouden'. Uitgangspunt daarbij is dat de strafrechtelijke aanpak van criminaliteit (opsporen, vervolgen en veroordelen) ontoereikend is. Van Riessen wil het criminelen 'lastig maken', nog voordat ze een delict plegen.

De Amsterdamse politie heeft enige tijd foto's op internet van voetbalvandalen gepubliceerd. Twee weken geleden bevestigde een woordvoerster van het korps dat vier gezagsdragers (zoals een wethouder, een stadsdeelvoorzitter, een advocaat en een voormalig topfunctionaris van de Europese Bank) na overtredingen waren verbaliseerd, een actie die de politie door betrokkenen niet in dank werd afgenomen omdat hun privacy daardoor werd geschonden.

Het is de vraag hoever de politie in haar beleid van blaming and shaming mag gaan. Volgens het Kamerlid Wolfsen (PvdA) mag het niet de richting op gaan van `publiek schandpaalbeleid', ook niet langs de digitale weg op internet. Het verspreiden van foto's van veelplegers is volgens hem wel mogelijk, in de Auteurswet is vastgelegd dat dat mag als er een preventief belang mee gediend is. ,,Maar dat kan alleen onder regie van het OM, een individuele korpschef mag daar niet op eigen houtje toe overgaan.'' Het noemen van gezagsdragers, zoals een wethouder, vindt Wolfsen een schoolvoorbeeld van ,,schandpaalbeleid' en is ,,alleen al daarom in een moderne rechtstaat uit den boze''.

CDA-woordvoerder Haersma Buma onderschrijft het pleidooi om privacybescherming minder zwaar te laten wegen als opsporing of aanhouding daarmee vergemakkelijkt wordt. ,,Als het gaat om voortvluchtigen of criminelen die veroordeeld zijn, mag de balans tussen privacy en opsporing meer ten gunste van het laatste uitvallen.'' De politie mag wat de CDA'er betreft met voorstellen komen. ,,De gedachtelijn achter het voorstel van Vogelzang is zinvol. Maar het mag niet tot schijnveiligheid leiden of, nog erger, tot grotere onveiligheidsgevoelens. Voelen burgers zich veilig als er straks foto's in de supermarkt hangen van tien veelplegers of wakkert dat juist angstgevoelens aan? Ik wacht uitgewerkte voorstellen af.''

GroenLinks-woorvoerster Vos vindt het publiekelijk noemen van gezagsdragers nog net door de beugel kunnen. ,,Maar het verspreiden van foto's van veelplegers is uit den boze. Je maakt zo een groep mensen 24 uur per dag verdachte, ze lopen bovendien het risico dat ze slachtoffer worden van een permanente heksenjacht.''

Bestuurslid U. van de Pol van het College Bescherming Persoonsgegevens noemt de voorstellen van de korpschefs ,,nieuwjaaroprispingen'. Hij vindt dat ze ,,ongenuanceerd aantrappen'' tegen de privacybescherming en ten onrechte doen alsof het recht op privacy de grootste vijand is van de criminaliteitsbestrijding. ,,De werkelijkheid is dat de politie veel en vergaande bevoegdheden heeft die inderdaad inbreuk maken op de privacy. Maar dat is in het belang van de opsporing.''

Hoogleraar strafrecht prof. T.h. de Roos van de Universiteit Leiden vindt in het algemeen dat de korpschefs op een makkelijke manier 'de publieke verontwaardiging' mobiliseren met hun voorstellen. ,,Dit levert slechts een verharding van de maatschappij op'', denkt hij.

De politie moet volgens Van de Pol eerst nadenken wat ze eigenlijk willen in plaats van ,,oppervlakkig inspelen'' op de roep van de burger. Als iemand een straf heeft uitgezeten kun je dat volgens hem niet blijven nadragen. ,,Absurd. Je kunt toch geen tophonderd publiceren van mensen die een straf hebben uitgezeten?''