`Leuk heb ik het nooit gevonden bij NS'

Drie jaar zou hij blijven, als personeelsdirecteur van de divisie NS Reizigers, de roerigste divisie van de Nederlandse Spoorwegen. Hij gaat iets eerder. ,,Ik denk niet dat ze onverdeeld positief over me zijn.''

Waarom gaat u weg bij NS?

,,NS wil één CAO gaan ontwikkelen, die geldt voor ál het personeel. Niet meer voor elke functie een apart CAO'tje, waardoor CAO-onderhandelingen bij NS altijd zulke monsters werden. Het is heel goed dat dat verandert. Maar ik weet ook wat het betekent: eindeloos notities schrijven, versie twaalf, versie dertien. Eindeloos om tafel met iedereen. Het klassieke sleuren gaat beginnen. Dat is niet leuk. Dan ga ik liever weg.''

U bent het sleuren moe?

,,Ik ben niet moe. Vermoeidheid klinkt naar opgeven. En zo ben ik niet. Ik zie er niet tegenop, zo'n grote operatie. Maar áls ik haar zou uitvoeren, wil ik alles zelf kunnen bepalen. En die ruimte krijg ik niet van NS.''

U wilde zelf de baas worden?

,,Nee, absoluut niet. Daar gaat het helemaal niet om. Het gaat erom dat ik klaar ben, bij Nederlandse Spoorwegen.''

U heeft de drie jaar die u vooraf had afgesproken niet volgemaakt. Er zal wel meer aan de hand zijn, zal iedereen zeggen.

,,Dat is kenmerkend aan NS. Meteen komen de complottheorieën. Ik weet niet wat ik daarmee moet. Ik ben eerder weggegaan, ja. Maar ik heb de reden net verteld.''

Wat ziet u zelf als uw grootste verdienste bij NS?

,,Er rijden meer treinen op tijd. Het ziekteverzuim is gedaald. Er is in de CAO opgenomen dat betere prestaties van conducteurs leiden tot een hoger salaris. Verder ben ik heel tevreden over de werkzekerheidsgarantie die we het treinpersoneel hebben gegeven. Iedereen die wil meeveranderen met het bedrijf, wordt een baan gegarandeerd tot 2010. Dat is echt een unieke belofte.''

Treinpersoneel is niet onder de indruk van die garantie. Er staat niks zwart op wit, zeggen ze.

,,Als je iets mondeling twintig keer toezegt, hóéft het niet zwart op wit. Het gaat om vertrouwen. Vroeger dacht NS: maak het personeel bang, dan doen ze wel wat je zegt. Ik heb daar nooit in geloofd.''

Geloofde het personeel in u?

,,Dat is een moeilijke vraag.''

Wat zou het personeel als uw grootste verdienste noemen, denkt u?

,,Ik denk niet dat ze onverdeeld positief over me zijn. Ze zullen niet zeggen dat ik de meest positieve personeelsdirecteur ooit ben geweest. Ik heb ze ook tweemaal geschoffeerd. Toen ik zei dat ze met opzet treinen te laat lieten vertrekken zodat de minister de directie kon wegsturen. En een keer toen ik zei dat ze niet efficiënt werkten. Maar ik heb toen óók gezegd dat het niet hun schuld was. De verhoudingen bij NS waren toen zo verstoord, dat alles instabiel was. Dan praat je niet over schuld.''

Heeft het personeel uw nuanceringen altijd gesnapt?

,,Laat ik zeggen dat ik hoop dat ze met mij iemand hebben gevonden die er niet omheen draaide. Misschien zeggen ze dat ik een eerlijke klootzak was. Maar dat weet ik niet. Ik ben wel benieuwd.''

U bent er niet altijd in geslaagd de onrust in het bedrijf te bezweren, zelfs niet toen het beter ging.

,,Ik heb ooit geschreven dat heel veel mensen bij NS hun identiteit ontlenen aan conflicten. Als die worden opgelost, rest er voor hen niets dan anonimiteit, en dat is moeilijk. Daar geloof ik nog steeds in. Dat aspect van NS zal ik niet missen.''

Vond u het leuk bij NS te werken?

,,Leuk heb ik het nooit gevonden bij NS. Daarvoor was de pijn te groot, de emoties vaak te hevig. Het was eerder verslavend. En heel lekker soms. Omdat alles onverwacht was. Ik ging met plezier naar mijn werk. Alle aandacht in de media was natuurlijk vreselijk. Het gaf me echter ook het gevoel dat wat ik deed, ertoe deed.''

Hoe gaat NS verder, zonder Han Noten?

,,Ik hoop dat niet élk klein personeelsoproer weer totale chaos veroorzaakt, zoals vaak in het verleden. NS is nu stabieler, maar wil je het écht stabiel maken, dan moeten de bedrijfsonderdelen meer gaan samenwerken.''

U heeft juist meegewerkt aan het ontvlechten van de bedrijfsonderdelen.

,,Ja, daarin zijn we doorgeslagen. Ik denk dat we te veel scheidingen tussen bedrijfsonderdelen hebben doorgevoerd de afgelopen jaren. Machinisten, conducteurs, onderhoudspersoneel, iedereen kreeg zijn aparte taak. Dat moest ook van de politiek. Maar ook zélf, als NS, hebben we dat gewild. Daar zat ook machtsdenken achter, van onze kant. Zet het treinpersoneel apart, dan kunnen we op het overige personeel gaan bezuinigen, dat soort beleid. Dat is heel slecht geweest. Overigens breekt de ontwikkeling naar één CAO daar mee.''

NS heeft de bedrijfsonderdelen te veel uit elkaar getrokken?

,,Ja. Een machinist is bijvoorbeeld maar 50 procent van zijn tijd productief, alleen als hij de trein rijdt. Waarom? Omdat hij niets anders mág dan de trein rijden. Reparaties mag hij niet meer uitvoeren. Het goederenvervoer is van zijn functie afgehaald. De laatste tijd proberen we dat terug te draaien, in samenspraak met het personeel. Juist in een tijd dat bijvoorbeeld een conducteur het gevoel heeft overbodig te worden door de invoering van toegangspoortjes, moet je hem juist meer verschillende taken laten doen. Dat geeft perspectief.''

Wat gaat u nu zelf doen?

,,Even niets. Ik ben fractievoorzitter voor de PvdA in de Eerste Kamer. Op een andere baan ga ik me later oriënteren.''