`Het gaat om de geest en de emotie'

De Britse bassist en bandleider Dave Holland houdt ervan zijn muzikanten uit te dagen. ,,Ik wil verrrassen, risico nemen.''

Betrouwbaarheid is een goede eigenschap voor bassisten. En Dave Holland (1946) is de belichaming van deze deugd. Niet voor niets vroegen Miles Davis, Betty Carter en Stan Getz de Brit al als twintiger voor hun ritmesecties. Hij is even precies in zijn intonatie als de legendarische Scott LaFaro, ritmisch is hij onverstoorbaar. Op het podium staat hij altijd achter de band, bescheiden en dienend, maar ook als de schipper die zijn bemanning met vaste hand langs de grilligste ritmische kliffen stuurt.

Behalve een fenomenale `timekeeper' is Holland ook een geïnspireerd bandleider. De laatste tijd heeft hij veel opgetreden met zijn bigband, maar nu gunt hij zichzelf even de speelruimte van zijn kwintet. Hij nam er een dubbel-cd mee op in de New Yorkse club Birdland, het eerste live-album onder Hollands eigen naam. ,,Dit combo is het hart van de bigband'', vertelt de bebaarde bassist met de staalblauwe ogen en de hoogst beschaafde dictie. ,,Ik heb altijd geprobeerd de grote groep te sturen als een kleine band. Maar met z'n vijven ben je toch een stuk flexibeler. Je hoeft je minder zorgen te maken over het mengen van de instrumenten en ook de composities kunnen opener zijn. Nu kan ik de bandleden uitdagen, verrassen, risico nemen. Met het kwintet gaan we tot het punt waar het gevaar om te struikelen reëel aanwezig is.''

Wie Extended Play - Live at Birdland beluistert, hoort inderdaad een groep muzikanten die continu bezig is elkaar uit te dagen. De band klinkt een stuk losser dan het superstrakke kwintet waarmee Holland in de jaren tachtig een reeks doorwrochte platen maakte voor ECM. Met de eerste set op de ene en de tweede set op de andere cd vormt het dubbelalbum een heel pure momentopname in de ontwikkelingscurve van wat de bassist zijn `droomband' noemt. ,,We spelen nu zeven jaar in deze bezetting. Ik wil nu laten horen wat we live doen. Dat zijn toch uitgebreidere en soms totaal andere versies van wat we in ingekorte vorm in de studio doen. Sommige live-vondsten – tempoveranderingen, ingekorte intro's – verwerk ik in herschreven versies, maar niet alles. Daarom is het goed om het ook eens vast te leggen. Want de veranderingen zijn soms drastisch. Laatst zat mijn vrouw in de woonkamer naar de plaat te luisteren toen ik binnenkwam en ik herkende het niet eens!''

Het behoud van open oren is een dagtaak voor Holland. Om zijn blik op zijn eigen werk fris te houden, verzamelt hij veel muziek. ,,Ik heb een enorme mp3-collectie'', vertelt hij. ,,Daar zit van alles in: van Bartók tot Busta Rhymes, van Missy Elliot tot Ellington. Natuurlijk heeft mijn werkervaring met Miles veel geholpen. Die had altijd een oog gericht op de muzikale horizon en beluisterde alles. Het moet wel relevant zijn en resoneren met de tijdgeest zonder in de valkuil van de commercie te vallen.

,,Mijn laatste grote ontdekking was de Egyptische zangeres Umm Kalthum. Ik kreeg een cd van haar via de ud-speler Anouar Brahem. En ik heb me voor een paar melodieën laten inspireren door haar. Zo heb ik in een nummer de Tunesische ritmische cyclus gebruikt waarin 10 beats afwisselend worden gespeeld in 3-2 en 2-3. Mijn nummer klinkt totaal niet Arabisch, maar ik vertaal dat soort dingen ook niet letterlijk. Het werkt een beetje zoals bij Ellington, het gaat om de geest en de emotie.''

Het is een wonder dat Holland nog tijd overhoudt voor componeren. De telefoon rinkelt onophoudelijk met aanbiedingen voor sessie-opnamen en tours. Maar zo nu en dan neemt hij de tijd voor een eigen project. Zo overweegt hij een opvolger te maken voor Emerald Tears en Ones All, albums waarmee hij jazzgeschiedenis schreef als een van de eerste bassisten die soloplaten maakten. Holland: ,,Een uur lang in je eentje spelen is extreem persoonlijk. Het is een soort onderzoek van de bas. Het zijn monologen. En hoewel dat heel interessant kan zijn, mis ik in zo'n setting wel de dynamiek van tegenspel. Als ik speel met mijn kwintet, dan staat het collectief voorop. Het gaat dan meer om luisteren dan denken. Ik moet er voortdurend op gespitst zijn wat de bandleden nu weer mijn kant op slingeren.''

Dave Holland: Extended Play - Live at Birdland (ECM, 038 505-2) Universal