Gratis bussen voor de twijfelaars

Sinds gisteren rijdt de bus tussen Leiden en Den Haag een jaar lang helemaal gratis. Bij wijze van proef. Om te kijken of de files op de A44 erdoor verminderen. Maar of het werkt?

Mevrouw Radjpalsingh (25) had gisterochtend voor de zekerheid tóch haar strippenkaart nog even meegenomen. Want helemaal zeker wist ze het niet. Of de bus écht helemaal gratis zou zijn. Maar het was echt waar. Gisteren reed lijn 88 tussen Oegstgeest en Den Haag Centraal gratis. Dat is het hele jaar nog zo, op werkdagen tot 18.45 uur. Net als bus 95 van Noordwijk naar Den Haag. Bij wijze van experiment. Doel is te kijken of de files op de A44 verminderen door de gratis bussen.

De gratis bus naar Den Haag Centraal is een primeur in Nederland. Tenminste, op deze streekvervoerschaal en zo lang aan één stuk. Het idee komt van de Provinciale Staten van Zuid-Holland, die het ook betalen: één miljoen euro. Het beleid wordt uitgevoerd door gedeputeerde voor de PvdA Marnix Norder. Zijn redenering is simpel: één bus in plaats van vijftig auto's scheelt enorm veel ruimte op de weg, aldus een folder die gisteren in de bus werd uitgedeeld.

Iedereen is welkom in de gratis bus, zegt gedeputeerde Norder. Maar de échte doelgroep is de automobilist die zijn auto op transferium 't Schouw bij Leiden laat staan en de reis naar Den Haag Centraal vervolgt in de gratis bus. In de ochtend- en avondspits vertrekt er elke acht minuten één van het transferium. De rest van de dag om het kwartier.

Even vooraf: de échte verstokte automobilist krijg je niet uit de auto, dat snapt Norder ook wel. Maar dat hoeft ook niet. ,,Onze proef richt zich op de twijfelaar, de automobilist die af en toe de bus pakt. Het komende jaar worden enquêtes gehouden: hoeveel mensen reizen ermee en waarom. ,,Als driehonderd automobilisten per dag op die manier hun gedrag aanpassen, is de proef geslaagd'', zegt Norder

Zover is het nog lang niet, zo bleek gisterochtend op de allereerste gratis-bus-dag. Geen enkele passagier in lijn 88 (7.41 uur vertrokken uit Oegstgeest) behoorde tot de transferium-doelgroep van Norder. In de bus zaten bijna alleen mensen die altijd al met de bus reizen, een abonnement hebben of gewoon geen auto.

Op meneer Evers (45) na, ICT-consultant. Hij wilde het wel eens proberen met de bus, nu het gratis is, zei hij bij halte Vestdijklaan. Maar morgen gaat hij weer met de auto. ,,Omdat ik dan op verschillende plaatsen achter elkaar moet zijn.'' Meneer Wielenga (38), die bij een oliemaatschappij werkt in Den Haag, gaat met de bus omdat hij begin december zijn voet gebroken heeft, zegt hij, krukken in de handen. Normaal gaat hij altijd met de motor naar Den Haag. Mevrouw Renckens (50), advocaat-generaal bij het ressortspakket, gaat ook altijd met de bus: er is geen parkeerplek bij haar werk. Mevrouw Radjpalsingh heeft geen rijbewijs. ,,Daar ben ik nu mee bezig. Maar als ik het gehaald heb, ga ik denk ik toch met de auto. Dat is toch makkelijker.''

Buschauffeur Van Moorsel verwacht nog een andere groep bezoekers die niet tot de `transferium-doelgroep' behoort: dagjesmensen die naar de stad gaan met de gratis bus. En dan zijn er nog de mensen met de abonnementen, zoals mevrouw Kleijne (35), die een abonnement heeft tot juli 2005. Ze hoopt dat ,,het niet te vol wordt nu de bus gratis is. Ik vond het net zo comfortabel.''

Over één ding waren alle passagiers het eens: het experiment moet nog veel beter worden `gecommuniceerd'. Veel mensen weten er nog niet van. De heer Riedstra (48) kreeg er toevallig een folder over bij de Albert Heijn. Dat is natuurlijk niet genoeg. Mevrouw Den Hertog (40) en mevrouw Rijnbeek (55) gaan hun collega's op het werk nog vertellen over de gratis bus. ,,Je zou eigenlijk over drie weken nog eens moeten vragen'', zegt mevrouw Den Hertog. ,,Hoe het loopt met de gratis bus.''

Over gratis openbaar vervoer wordt al heel lang gesproken in Nederland. Eeuwig en enig voorbeeld blijft de Vlaamse stad Hasselt, waar busvervoer al sinds juli 1997 gratis wordt aangeboden. Daar steeg het aantal reizigers per jaar van 350 duizend in 1997 naar meer dan 3,7 miljoen vorig jaar. Veel steden willen het daarom. Om auto's uit de stad te weren. Maar ook als visitekaartje, dat ze goed bezig zijn met mobiliteit.

Utrecht is bezig een proef voor te bereiden, Gouda laat binnenkort bussen voor een euro per kaartje rijden, net als dat al in Apeldoorn gebeurt, in Groningen is een gratis park and ride-systeem. Landelijk, vanuit de politiek, is er echter weinig animo voor gratis openbaar vervoer. Te duur.

In Hasselt hebben de gratis bussen nog nauwelijks een vermindering van het autoverkeer in de stad ten gevolge gehad. Daarom voeren ze in Hasselt ook een beleid om parkeren te ontmoedigen. Met andere woorden: een gratis bus alléén vermindert het autoverkeer niet.

In de Provinciale Staten van Zuid-Holland waren de fracties ook niet allemaal positief over het plan van Norder. De SGP/ChristenUnie bijvoorbeeld, zo zegt Statenlid Evertse, vindt de proef op zich een mooi experiment, maar ,,is er sceptisch over. Wij vinden dat een dergelijk experiment ook ergens toe moet leiden. En daar lijkt het met het huidige landelijke politieke tij niet erg op. Het experiment levert dan wel een heel kleine bijdrage aan het landelijke mobiliteitsvraagstuk, voor relatief veel geld.''

De LPF stemde tegen, in de Provinciale Staten. ,,Niemand is tegen het aantrekkelijker maken van openbaar vervoer, natuurlijk'', zegt Statenlid Jens van der Vorm-de Rijke. ,,Maar de LPF gelooft niet in gratis. Gratis is niets waard.'' De LPF is bang dat het gratis kaartje ongewenst publiek naar de bus trekt. ,,De meeste overlast in het openbaar vervoer wordt veroorzaakt door mensen zonder kaartje'', zegt Van der Vorm. ,,Buschauffeurs klagen nu al heel vaak over agressie in de bus. Wij zijn bang dat de huidige groep reizigers uit de bus wordt gejaagd.'' Overigens is vervoerbedrijf Connexxion, dat de busdiensten uitvoert, vooralsnog niet bang voor hangjongeren in de bus, zegt een woordvoerder van het bedrijf. ,,De laatste bus gaat rond zes uur 's avonds. Dus dat effect zal hopelijk erg meevallen.''

Norder is zich ervan bewust dat Zuid-Holland ,,in het diepe springt met de proef. Aan de andere kant: iedereen vindt dat er te veel files zijn. Dan kun je heel lang praten over oplossingen, maar wij doen liever iets. Voor extra wegen is geen geld en geen ruimte meer. En stel dat dit werkt, deze proef. Dan kan ik me niet voorstellen, dat de politiek er niets mee zal doen.''