Genieten van een liefdevolle leraar

Na veertig weken trekt de Franse film Être et avoir nog steeds volle zalen in zestien Nederlandse bioscopen. De documentaire van Nicolas Philibert over een Franse dorpsmeester en zijn dertien leerlingen is erg populair bij mensen uit het onderwijs.

Zou het toeval zijn? Iedere bezoeker die deze avond even blijft staan en de tijd neemt om te vertellen wat hij of zij vond van Être et avoir is zelf leraar, is leraar geweest of `doet iets' in het onderwijs.

Meneer Emmelkamp, die drieënhalf jaar Economie gaf op een Amsterdamse middelbare school, bewondert in de Franse documentaire vooral het geduld van meester Georges Lopez. Kunstenares Hanneke van der Hoeven, die af en toe kunstprojecten doet op scholen (,,vreselijk!''), genoot van de liefde tussen leraar en kind. Ellen Boschman, die lesgeeft op het Pedologisch Instituut in Duivendrecht, vindt dat zij en haar collega's nog wat kunnen leren van hoe meester Lopez contact legt met de leerlingen in zijn klas.

Nee, het is natuurlijk geen toeval. In en om een eenmansschooltje in de Franse Cantal filmde Nicolas Philibert een jaar lang het wel en wee van de dertien leerlingen van 4 tot 12 jaar. De film die hij ervan maakte, Être et avoir, is sindsdien als ode aan het onderwijs Europa ingegaan. Prijzen op vele festivals, overal volle zalen.

Être et avoir gaat in Nederland zijn 41ste week in en niet in één bioscoop, maar nog altijd in zestien zalen. Op initiatief van het Haags Filmhuis worden bovendien in zes bioscopen eerdere documentaires van Philibert vertoond, te beginnen met Un animal, des animaux, vanavond in het Amsterdamse filmhuis Rialto. Alleen in Nederland al zijn 160.000 kaartjes voor Être et avoir verkocht. Ter vergelijking: 150.000 mensen gingen naar de hit-documentaire over André Hazes, Zij gelooft in mij. Er moeten dus ook niet-leraren hebben gekeken naar Être et avoir, maar de onderwijzers voeren kennelijk de boventoon. Hanneke van der Hoeven wilde helemaal niet gaan, ze vindt kinderen een ramp, ze kan tijdens haar projecten geen orde houden maar haar familie haalde haar over en de film heeft haar diep geroerd. ,,Hij heeft me wel gesterkt in de overtuiging dat je voor het onderwijs geboren moet zijn.''

Het lijkt wel of Philibert met zijn manier van vertellen telkens de juiste knoppen in zijn publiek weet te vinden. De zaal is elke keer weer suizend stil als Olivier, de waarschijnlijk niet met de volle 100 procent van het menselijk verstand begiftigde grote lobbes, sniffend vertelt dat zijn vader alweer een operatie aan zijn strottenhoofd moet ondergaan. En begint direct daarop opgelucht te lachen als de kleine Alizé in haar eigen tempo door de regen loopt en zich niks aantrekt van de paraplu van de meester.

Ellen Boschman en haar zuster Hedy vonden meester Lopez ,,een prachtige man''. In het begin moesten ze nog even slikken, hoe streng hij tegen de kinderen doet en hoe klassikaal de lessen gaan, dat is toch wel ouderwets. Maar hij wordt gaande de film ,,steeds menselijker'', vinden ze en ten slotte heeft hij ,,puur contact'' met zijn kinderen.

Maar niet iedereen blijkt na afloop tot tranen toe geroerd. Conciërge Jan ten Raa en zijn vrouw, die tot voor kort kleuters les gaf, hebben zich geërgerd aan Lopez. Hij: Hij verheerlijkt zichzelf op een vreselijke manier. Alles moet op zijn strikte voorwaarden.'' Zij: Hij speelt dat hij als een vader alles beter weet, hij is ook steeds aan het woord tegen zijn kinderen, maar hij lost helemaal niks van hun echte problemen op.''

Lopez is inmiddels met de producenten in conflict geraakt over de vraag of hij mag meedelen in de winst van de documentaire. Hem hadden de makers 35.000 euro aangeboden maar dat wees hij af, volgens de Nederlandse distributeur Contact Film op aandrang van zijn neef die advocaat is. In Frankrijk is de zaak onder de rechter en inmiddels hebben zich ook de ouders van enkele leerlingen gemeld. Of het hun ooits iets zal opleveren is de vraag. De Franse productiemaatschappij Maya Film is, alweer volgens een woordvoerder van Contact Film, failliet gegaan aan een duur project met Cathérine Deneuve in Amerika.

Een retrospectief van de vroege films van Nicolas Philibert is te zien in filmhuizen in Amsterdam, Den Haag, Eindhoven, Nijmegen, Rotterdam en Utrecht. In de meeste steden begint het programma op 8 januari.