Een Est heeft WAO niet nodig

`En wil je weten hoe je níét met etnische minderheden moet omgaan, vraag dan de Letten, Esten en Litouwers naar hun ideeën om hun Russische minderheden onder de duim te houden'', aldus Nausicaa Marbe. Alsof het in alle drie de Baltische landen hetzelfde gesteld is met de Russen.

In Litouwen kregen alle Russsische inwoners meteen een Litouws paspoort na de onafhanklijkheid. Ze vormden slechts 10 procent van de bevolking, dat was dus geen enkel probleem. In Litouwen wonen weinig Russen, omdat Litouwers tot in de jaren '60 aanslagen pleegden op sovjetmilitairen. Voor een post in Litouwen bestond daarom weinig animo.

In Letland en Estland is hun aantal veel groter, 30 tot 40 procent bestaat er uit `Russich sprekende minderheden' zoals ze officieel worden genoemd. De situatie in deze twee landen is dan ook veel gecompliceerder.

Sinds de onafhankelijkheid bezoek ik Estland een paar keer per jaar, ik heb er enige tijd gewoond en heb met bewondering gevolgd hoe de Esten de Russen een plaats hebben gegegeven in hun nieuwe staat, zonder hun nieuw verworven vrijheid prijs te geven.

Nooit hebben zich etnische incidenten voorgedaan. Daar hebben zowel de Russen als de Esten geen tijd voor, wordt wel gezegd. Iedereen is te druk met werken, met geld verdienen. Het land heeft gedurende de laatste tien jaar een totaal ander gezicht gekregen, de sovjet-economie werd afgebroken en honderden nieuwe bedrijven werden opgericht. Van de nieuwe miljonairs in Estland heeft overigens zeker 40 procent een Russische naam.

Alle Estse Russen die ik ken, wonen liever in Estland dan in Rusland. Over de grens is het hun te chaotisch, niet veilig genoeg. Russische bejaarden in Estland prijzen zich gelukkig met een tien keer zo groot pensioen dat bovendien werkelijk wordt uitgekeerd.

Er worden eisen gesteld aan de Russen, dat zeker. Russen die de Estse nationaliteit aanvragen, die een baan willen hebben op niveau, moeten een Estse taaltest doen, en makkelijk is die zeker niet. De Estse taal vormt het hart van de nieuwe Estse identiteit. ,,Ik neem geen enkele Rus persoonlijk iets kwalijk'', zei een Estse vriendin, ,,maar Russisch wil ik nooit meer spreken.'' Op kerstavond schoof haar zoon met een Russische vriendin aan tafel. Dat was geen enkel probleem, ze sprak Ests, ze was welkom.

In Tallinn ben je er overigens niet als je Russisch én Ests spreekt, want dat is bij lange na niet genoeg. Wie solliciteert naar een baantje als serveerster, als verkoopster in een boetiek, moet ook Engels beheersen, en Fins. Want het merendeel van de toeristen komt uit Helsinki. Iemand die niet weet hoe windows werkt, kan het ook vergeten. De Esten en Russen die ik ken zijn dag en nacht mobiel bereikbaar voor hun werk. Met die toewijding is het land opgebouwd.

Esten ergeren zich eraan dat in het Westen de mening heerst dat Russen in hun land worden gediscrimineerd. Daarom reageren ze met enig leedvermaak op Nederlandse problemen met Marokkanen. ,,Wacht maar'', zei een zakenvrouw, ,,tot jullie minderheden zijn uitgegroeid tot 30, 40 procent, zoals hier. Dan zullen de Nederlanders zeggen dat we het hier humaan hebben aangepakt.''

Nausicaa Marbe vreest dat de bewoners van landen als Estland besmet zijn door het sovjetvirus, ze zouden niet weten wat het betekent verantwoordelijk te zijn voor hun eigen daden, hun eigen bestaan. Pendelend tussen Tallinn en Amsterdam probeer ik het verschil tussen Esten en Nederlanders te definiëren: Nederlanders richten hun leven in rondom hun rechten op WAO, ATV, VUT, ziekenfonds, huursubsidie, woningverdeling, gesubsidieerde crèches en schuldsanering. De Esten kennen dat alles niet. Van de wieg tot het graf laten Nederlanders hun lot bepalen door de regels van de Nederlandse staat. De ware homo sovieticus woont niet in het Oosten, maar hier, in Nederland.

Carolijn Visser is schrijfster/journalist.