Toedeledokie

De laatste tijd hoor ik steeds meer mensen toedeledokie zeggen. Ik vermoed dat we dat aan Jerney Kaagman te danken hebben, het enige vrouwelijke jurylid van Idols. Als Jerney een kandidaat niks vindt, of als ze vindt dat een gesprekje na de mini-auditie te lang duurt, dan kapt ze iemand af met de kreet toedeledokie. Ik heb haar dat de afgelopen twee afleveringen zeker vier keer horen zeggen, en gezien de ongekende populariteit van Idols kan dat de opmars van toedeledokie verklaren.

Voor die paar mensen die niet naar Idols kijken: met toedeledokie bedoelt Jerney niet simpelweg `dag' of `tot ziens'. Ze hoopt de kandidaten juist nooit meer te zien. Toedeledokie is niet zozeer als afscheidsgroet bedoeld, het betekent zoveel als `ja daaag!', `ja doeiiii!', `ik dacht het niet', `mooi niet', `bekijk het maar', dan wel `opzouten jij' of `wegwezen jij'.

Een breed inzetbaar woord dus, dat nog niet door de woordenboeken is gesignaleerd. Althans, het ontbreekt onder meer in de Grote Van Dale, in Van Dale Hedendaags Nederlands, in Koenen, Kramers en in Verschueren. In de dagbladen en op internet is het wel te vinden; op internet zelfs volop – ruim twaalfhonderd keer in de spelling toedeledokie en ruim duizend keer zonder slot-e.

Waar komt toedeledokie vandaan? Taalkundig gezien is het een verlenging van de afscheidsgroet toedeloe, te vergelijken met okido en okidoki als vormvarianten van oké. Ik vermoed zelfs dat toedeledokie naar het voorbeeld van okidoki is gevormd of dat het uit een combinatie van toedeloe en okidoki is ontstaan.

Toedeloe kennen we op schrift sinds het eind van de jaren zeventig. Het komt van het Engelse toodle-oo, dat in 1907 voor het eerst is aangetroffen (,,`Toodle-oo, old sport.' Mr. Punch turned round at the amazing words and gazed at his companion.'') Volgens de Grote Van Dale is toedeloe ,,een tijdje een karikaturale homogroet'' geweest, waarschijnlijk eind jaren tachtig, begin jaren negentig. Volgens Kramers wordt het nu ,,vooral gebruikt door meisjes''. Veel mensen vinden het een buitengewoon truttig woord, net zo truttig als okidoki en gefeliciflapstaart.

Toedeledokie kennen we sinds 1995. Mogelijk is het verzonnen door de makers van Jiskefet, maar het is hoe dan ook door hen in omloop gebracht. En wel via de afleveringen van `Debiteuren/Crediteuren'. Een running gag in deze befaamde kantoorsketches is dat meneer Jos, gespeeld door Herman Koch, zijn lunchpakket of het fruit uit zijn lunchpakket in de prullenbak gooit, onder het uitroepen van de kreet toedeledokie. Uit het draaiboek van Debiteuren/Crediteuren, seizoen 1995, aflevering 8: ,,Jos: Wat ze me nou weer meegegeven heeft./ Edgar: Hi, hi, hi. Druiven, ik zie het./ Jos: Druiven./ Edgar: Ja./ Jos: Nou-uh, voor mij is het zo hè, alleen als er een etiket op staat enne oogst 1986 gebotteld, weet je wel. Dan drink ik hem nog wel op. Ik zeg altijd maar eh, Rio-nee kun je krijgen en Rio-ja heb je. Toedeledokie!/ Edgar: Toedeledokie. Hi, hi, hi...''

Onder de vele fans van Jiskefet wordt toedeledokie dus al járen gebruikt, maar ik heb stellig de indruk dat het nu door Jerney Kaagman aan een tweede leven is begonnen waarbij de betekenis steeds verder aan het verschuiven is: van een (tuttige of karikaturale) afscheidsgroet naar een nonchalante afwijzing.

Amalia. Na de geboorte van Catharina-Amalia is mij door verschillende lezers gevraagd of ik de uitdrukking dat moet je niet doen, Amalia! kende. Nee, die ken ik niet en ik heb er ook niks over kunnen vinden. Je schijnt het te zeggen wanneer iemand iets stoms of onhandigs doet of dreigt te doen. Je moet Amalia galmend en langgerekt uitspreken, dus als Amaaaliaaa. Dit laatste duidt erop dat de uitdrukking teruggaat op een liedje, mogelijk uit de jaren dertig of veertig. Gaat het soms om een liedje van Albert de Booy? We zijn het aan de jonge prinses verplicht dit nader uit te zoeken, dus: wie weet er meer?

Reacties naar de Achterpagina of naar sanders@nrc.nl