Ontslag genomen om te kunnen roken

Op de eerste echte werkdag nemen bedrijven het nog niet zo nauw met de nieuwe tabaksregels. ,,Die verboden-te-rokenbordjes, die moeten nog ergens liggen.''

Op het terrein van woningbouwproject Markendaal in het centrum van Breda schudt een timmerman zijn collega's de hand. ,,De beste wensen jongen.'' Het is de eerste werkdag na de kerstvakantie, de eerste dag dat ze zich aan de nieuwe tabaksregels moeten houden.

Twee van de vier timmermannen roken, ze zitten bij elkaar in een bouwkeet van vier bij drie meter. Iets verderop een andere bouwkeet, met elf betonvlechters. De lucht staat blauw van de rook, want op één na roken ze allemaal. Jan Bartels wil niet apart zitten, dan moet hij alleen schaften. Hij heeft bovendien geen problemen met de rook, zegt hij. En ook de twee niet-rokers in de keet van de timmerlieden zeggen geen last van de rook te hebben. Timmerman Anton van de Burg vindt de rookvrije rookruimtes een `asociale' overheidsmaatregel. ,,Het trekt groepen werknemers uit elkaar. Je kunt niet zeggen als overheid: jij gaat dáár zitten en jij dáár.''

Sinds 1 januari heeft iedereen recht op een rookvrije werkplek, en op een rookvrije hal, trap, kantine en lift. In eigen, gesloten werkkamers mag nog wel gerookt worden, maar niet als daar een faxapparaat staat waar anderen gebruik van maken. Werkgevers moeten zorgen dat het gebouw vrij is van rook, ook als alle werknemers zelf zouden roken of niemand er eigenlijk last heeft. Hij kan een afgesloten rookruimte inrichten, maar dat hoeft hij niet te doen.

,,Bij grote banken, verzekeraars, ICT-bedrijven zie je de voorlopers – bedrijven die al jaren aan de huidige Tabakswet voldoen'', zegt Bas Duijkers. Hij is adviseur rookbeleid van gezondheidsinstituut NIGZ, en adviseert en helpt bedrijven een goed rookbeleid in te voeren. Op 1 januari vorig jaar voldeed ongeveer de helft van de bedrijven al aan de huidige eisen, zegt hij. Nu zou ongeveer een op de vijf bedrijven nog niet rookvrij zijn. ,,Dat zijn de bedrijven die eind december bedenken dat er een nieuwe wet komt en tegen personeel zeggen: ga maar buiten staan.'' Jarenlang hebben rokende en niet-rokende werknemers geprobeerd er samen uit te komen. Maar volgens Duijkers wonnen de rokers altijd. Wie wil er nu zijn collega afvallen? ,,Dat werkte alleen als de werkgever ingreep.'' Grote winst van de huidige wet is volgens de adviseur dat hinder van roken bespreekbaar is geworden.

Voor Dini Westerman (48 jaar, 20 sigaretten per dag) uit Zoetermeer is dat te laat. Ze stopte drie jaren geleden – met werken. Ze was twintig jaar administratief medewerkster op het ministerie van Binnenlandse Zaken. Toen werd ze overgeplaatst naar de afdeling van het ministerie die toen nog Binnenlandse Veiligheidsdienst heette, in Leidschendam. Daar was het rookbeleid strenger. Ze mocht in haar eigen kamer niet meer roken. Wel in de printkamer, die werd tot rookhok benoemd. Er stond een asbak, er was geen ventilatie. ,,Van collega's die kwamen printen kreeg ik lelijke gezichten. Ze zeiden niets, ze keken alleen maar, dat voel je. Ze waren nijdig ook, omdat ik rookte terwijl zij aan het werk waren.'' Ze trouwde een man met ,,een goed inkomen''. Ze hoefde niet meer te werken. Als ze met plezier had kunnen werken én roken, zegt Westerman, dan had ze gewoon doorgewerkt.

Bij de Stichting Rokersbelangen, die klachten van rokers over de uitvoering van de Tabakswet verzamelt, gaan veel klachten over gedoe met niet-rokende collega's. Nu mensen buiten moeten roken zijn ze langer onderweg, sommige bazen vinden dat rokers daarom langer door moeten werken. Een vrouw uit Kerkrade mailt: ,,Ik rook tijdens mijn pauze een sigaretje en blijf daarom 10 minuten langer werken. Collega's van mij smeren boterhammen tijdens het werk, bellen privé, schillen fruit etc. en dat mag allemaal wel.''

Op het hoofdkantoor van frisdrank- en mueslirepenfabrikant Hero moesten rokers al jaren buiten roken, en dit jaar worden ook de 125 werknemers van het productiebedrijf in Breda gedwongen naar buiten te gaan als ze een sigaretje willen opsteken. Hero wilde geen rookvrije ruimtes maken. ,,Je zou daar dan de airco moeten afsluiten, anders wordt er rook doorgeblazen naar andere delen van het gebouw'', zegt facilitymanager Ilse Schrijver. ,,Als de airco dicht zit, maar er wordt wel veel gerookt, dan wordt zo'n kamer echt te vies. Dat doen we dus niet.'' Wel wordt werknemers een stoppen-met-roken-cursus aangeboden, Hero vergoedt de cursus deels. Ook verzekeraar Delta Lloyd bood werknemers in 1999, bij het invoeren van een nieuw rookbeleid, stopcursussen aan. Daar is het bedrijf inmiddels mee opgehouden. ,,Van de ene op de andere dag mochten mensen bij ons niet meer roken, dat wilden we begeleiden. Dat is nu niet meer nodig. Nu zijn we rookvrij'', zegt een woordvoerster.

Hero besloot om buiten, op drie plaatsen op het bedrijfsterrein, hokjes te plaatsen waar werknemers kunnen roken. Ook dat was niet vanzelfsprekend. De hokjes zijn duur. Bovendien wilde het bedrijf roken niet stimuleren. Schrijver: ,,Plus: je doet iets extra's voor rokers wat doe je dan voor niet-rokers?''

De uiteindelijke keuze, voor de bushokjes, ondervond tot nu toe weinig verzet. ,,We hebben bij de loonstrookjes in december brieven gedaan waarin het beleid is uitgelegd'', vertelt Schrijver. ,,Op de productiefaciliteit heb je te maken met een ander opleidingsniveau, dus dat moet je goed uitleggen.''

Die hokjes, die Hero bij postorderbedrijf Overtoom bestelde, staan er nog niet. Overtoom werd drie weken geleden overvallen door de grote vraag naar hun `clean air rookcabine', voor 7.000 tot 9.000 euro. Het lijkt op een bushokje, en wordt voornamelijk binnen gebruikt. Zoals bij een condensdroger hoeft de lucht niet naar buiten, maar wordt die in de cabine gefilterd. Tientallen bedrijven belden, de wachttijd liep op tot enkele weken.

Op de bouwplaats in Breda worden vier van de zes bouwketen rookvrij. Op die keten komt een bordje te hangen op de deur, met een rode streep door een brandende sigaret. Uitvoerder Rien van Lokven is daar nog niet aan toegekomen. ,,Die bordjes moeten ergens liggen'', zegt hij met een peinzende blik. Hij is er niet zo mee bezig, met die rookverboden. ,,Je kiest er zelf voor om wel of niet bij rokers te zitten, want er is hier op de bouwplaats altijd wel een keet waar niet-rokers kunnen pauzeren. Het hangt er vanaf hoe tolerant je voor elkaar bent.''