Bonsaien met orkest

,,Componisten die bij repetities hun werk gaan uitleggen, daar snap ik niks van. Ik heb zelf ook vijf jaar mijn orkest gedirigeerd met een stok, maar dat was een misverstand. Als je als bandleider vertelt hoe het allemaal moet, dan verknal je de pret en worden orkestleden lui. Binnen Bik Bent Braam heeft ieder bandlid een even grote verantwoordelijkheid. Wanneer een stuk wordt ingezet, in welk tempo en met welke dynamiek – het is aan de muzikanten zelf.''

Vorig seizoen introduceerde pianist en componist Michiel Braam het proces `bonsaien als vorm van groepsgewijze improvisatie'. Voor ieder lid van zijn 13-koppige Bik Bent Braam had hij naar analogie van het Japanse miniboompje twee miniatuurtjes gecomponeerd. De aan Monk, Mingus, Ellington en de collagemuziek van filmcomponist André Popp refererende stukken vormden de basis voor een levendig samenspel zonder setlijst, leider of vooropgestelde volgorde. Die methode beviel zo goed dat ook Braams nieuwe sextet All Ears aan het `bonsaien' sloeg met een oorspronkelijk volledig uitgeschreven suite. Het nieuwe programma Growing Pains is een verdere perfectionering.

,,Deze keer heb ik de basisstukjes nog minder uitgewerkt. In de vorige programma's zaten nog te veel begin- en eindstukjes. Nu is het veel opener. Ik doe wel suggesties voor eindjes, maar daar hoeft niemand zich aan te houden. Dezelfde groei die ik als pianist heb doorgemaakt, zie ik nu ook in mijn composities: het wordt steeds uitgekleder. Er is geen minimum aan een bonsai. Hij kan zelfs helemaal leeg zijn, vrij in te vullen.

,,In de meest ideale vorm van bonsaien lopen alle stukjes op natuurlijke wijze in elkaar over. Dan klinkt het als een volstrekt logisch programma. En ik merk ook dat het bonsai-proces bij de band ingesleten raakt. Meteen vanaf de eerste concerten nemen de muzikanten nu veel meer risico's. De gebruikte fragmenten zijn steeds kleiner en er wordt op het podium echt ad hoc gearrangeerd. Soms worden er vijftien van de zesentwintig composities gebruikt, soms maar zeven. Sommige stukjes komen twee keer langs, andere werken blijkbaar niet zo goed en worden nooit of zelden ingezet.

,,Wat ik in het trio met Michael Vatcher en Wilbert de Joode al dertien jaar doe is eigenlijk ook een vorm van bonsaien. Maar met een orkest is het toch anders. Het is lastiger, maar ook wel interessanter. Want er zitten zeer verschillende muzikanten in de band. Trombonist Hans Sparla speelt bijvoorbeeld meer vanuit harmonische structuren, terwijl Wolter Wierbos ook op trombone – dat helemaal niet doet. Toch merk je dat in dit programma de secties soms als blokken tegen elkaar in spelen.

,,Bonsaien gaat niet per se over dialoog, het gaat om het bevorderen van contact tussen de muzikanten onderling en tussen muzikanten en publiek. Soms is de uitkomst zelfs het tegendeel van dialoog. Dan zet iemand een idee in en wordt het direct afgekapt. Of proberen twee orkestleden ieder hun eigen idee door te drukken. Er wordt soms stevig geruzied, maar dat zijn de groeipijnen die er bij horen. Bonsaien biedt voldoende orde om het niet in het honderd te laten lopen. Het gaat erom elkaar in de gaten te houden. Bonsaien is ook sociale controle zonder dictator.''

Bik Bent Braam: 5/1 Café Wilhelmina Eindhoven; 10/1 SJU Jazzpodium Utrecht; 11/1 Agnietenkapel Gouda; 16/1 BIMhuis Amsterdam; 17/1 Huis Verloren Hoorn; 5/3 Paradox Tilburg; 13/3 Atishock Soest; 14/3 LUX Nijmegen; 4/4 Gigant Apeldoorn; 18/4 Musis Sacrum Arnhem.