`Voor je het weet, ben je bewusteloos'

Onveilige gasinstallaties in huis zijn de belangrijkste oorzaak van koolstofmonoxidevergiftiging. De installaties worden nauwelijks gecontroleerd. ,,Het gevaarlijke is dat je er niets van merkt''.

Het is vijf dagen na Sinterklaas. De 39-jarige Thea Boudewijn uit Amstelveen doet 's ochtends haar vierjarige dochtertje Lisa in bad. Zoontje Jasper, twee jaar oud, zit beneden televisie te kijken. Thea loopt de trap af en ziet haar zoontje op de grond liggen. Hij is bewusteloos. Dochtertje Lisa komt naar beneden. Al snel is ze huilerig en gaat op de grond liggen. Plots voelt Thea zich duizelig en struikelt. In paniek rent ze naar de buren. Haar buurman belt de alarmcentrale, een ambulance is snel ter plaatse. Thea en haar kinderen worden aan de beademingsapparatuur gebracht. Zoon Jasper krijgt een hartmassage.

Koolmonoxidevergiftiging. Thea Boudewijn en haar twee kinderen zijn door het oog van de naald gekropen. Door een mankement aan de cv-ketel waren er giftige stoffen in de eensgezinswoning in Amstelveen gekomen. 's Avonds kunnen ze weer gewoon naar huis. Koolmonoxide is kleur-, geur-, en smaakloos. ,,Het is een sluipmoordenaar. Later realiseerde ik pas hoeveel geluk we hebben gehad'', zegt Thea, nu drie weken later.

Minder geluk hadden twee medewerkers van een kermisattractie. Die werden afgelopen maandag onwel toen zij sliepen in een vrachtwagen bij een woonwagenkamp aan de Molenstraat in Apeldoorn. Beiden overleden aan koolmonoxidevergiftiging. Een 60-jarige vrouw uit Den Haag werd op dezelfde dag dood aangetroffen in haar caravan op een campingboerderij in De Meije, nabij Bodegraven. Ook koolmonoxidevergiftiging.

Jaarlijks overlijden er ongeveer tien mensen aan deze vergiftiging, zo blijkt uit een onderzoek dat in 2002 is gedaan door adviesbureau PRC Bouwcentrum, in opdracht van het ministerie van VROM. Belangrijkste oorzaak zijn onveilige gasinstallaties in woningen. Volgens de stichting Consument en Veiligheid, een organisatie die zich bezig houdt met preventie van ongelukken, waren er in de periode 1998-2001 jaarlijks gemiddeld 200 ziekenhuisbehandelingen. Daarvan moesten gemiddeld 110 slachtoffers in het ziekenhuis worden opgenomen met ernstige verschijnselen van een koolmonoxidevergiftiging. Koolmonoxide ontstaat als de verbranding van stoffen door een kachel of geiser niet volledig is, vaak door onvoldoende onderhoud. Koolmonoxide wordt 250 maal sneller in het bloed opgenomen dan zuurstof. Als gevolg hiervan neemt het lichaam steeds minder zuurstof op. Bij extreme blootstelling raakt men bewusteloos en falen de hart- en longfuncties, in het ergste geval met hersenbeschadiging of overlijden als gevolg. ,,Het gevaarlijke is dat je er niks van merkt. Voor je het weet ben je bewusteloos en dan kan je niet meer wegkomen'', zegt een woordvoerster van de GGD Amsterdam. Omdat in de winter vaker koolmonoxidevergiftiging voorkomt, waarschuwt de GGD Amsterdam samen met de brandweer extra voor het gevaar van koolmonoxidevergiftiging. ,,Mensen kennen vaak niet de gevaren.''

Huiseigenaren zijn verantwoordelijk voor de veiligheid van hun woning. Bij huurwoningen is dit de verhuurder. Indicaties voor koolmonoxide zijn een oranje waakvlam van de geiser en beslagen ramen. Door gaskachels en geisers regelmatig schoon te laten maken, kan onvolledige verbranding en koolmonoxidevorming worden voorkomen. Voor veilige werking van gastoestellen is voldoende aanvoer van frisse lucht nodig en een veilige afvoer van verbrandingsgassen.

Tot begin jaren negentig controleerden nutsbedrijven de gas- en elektra-installaties in de woning periodiek. Door de liberalisering van de energiesector hebben de netbeheerders hun inspectieapparaat echter fors afgebouwd. De controletaak is nauwelijks overgenomen door de gemeenten die hier formeel volgens de Woningwet verantwoordelijk voor zijn.

De branchevereniging van ruim 5.000 installatiebedrijven, Uneto-VNI, is de onduidelijkheid over de verantwoordelijkheid voor de controles ,,een doorn in het oog''. ,,We verwachten een toename van gevaren zolang het toezicht op de veiligheid onvoldoende blijft'', zegt woordvoerder Dick Reijman van Uneto-VNI. Hij bepleit een wettelijk verplichte keuring voor gas en electra in woningen, vergelijkbaar met de wijze waarop auto's een APK-keuring krijgen. Reijman: ,,Anders is het maar vrijheid, blijheid. Er moet actie worden ondernomen.'' Zo'n keuring zou volgens Reijman gekoppeld kunnen worden aan het Europees energiecertificaat dat per 2006 wettelijk verplicht is.

De gemeente Eindhoven en het Eindhovens energiebedrijf NRE doet op dit moment een proef met zo'n `APK-keuring'. Duizend woningen worden door de NRE gekeurd op installaties voor gas en elektra. Uit een tussentijdse statistisch betrouwbare rapportage, waarbij inmiddels 500 woningen gekeurd zijn, blijkt dat 10 procent van de gasinstallaties te veel koolmonoxide produceert. In 30 procent van de gevallen is de ventilatie onvoldoende.

Andere conclusie uit de rapportage: het onderhoud van de toestellen schoot regelmatig te kort. Bij gemiddeld 30 procent van de woningen is geen jaarlijks onderhoud van gastoestellen, bij woningen na 1975 is dit percentage 10 procent. Het blijkt dat de veiligheidsrisico's bij jaarlijks onderhoud beduidend kleiner zijn.

,,Het onderzoek biedt harde cijfers voor de landelijke discussie.'', zegt NRE-directeur Ralph van Hof. ,,Bij nieuwbouwgebieden zal de situatie anders zijn, maar ik zie geen redenen waarom het een heel ander beeld zou opleveren buiten Eindhoven.''

De NRE wil een uitvoerbare APK ontwikkelen die eens in de vijf jaar plaatsvindt. Bewoners moeten hier wel voor betalen, maar krijgen daarbij korting op hun brandverzekering. Zo'n keuring valt te combineren met het jaarlijkse onderhoud van gas, electriciteit en licht.

Gastec uit Apeldoorn registreert de gasongevallen in Nederland. Volgens Henk van Orden, consultant van Gastec, vindt er een onderregistratie plaats. ,,Er bestaat geen meldplicht voor ongevallen met koolmonoxide. We proberen een zo volledig mogelijk beeld te schetsen, maar het is het topje van de ijsberg.'' De cijfers basseert Gastec op informatie van de technische recherche, verzekeraars en berichten uit de media over gasongevallen.

Volgens Orden had Gastec in de tijd voor de liberalisering ,,nagenoeg alle cijfers''. Na de privatisering van de energiebedrijven meldden zij geen cijfers meer. Hij bepleit een meldingsplicht. ,,De brandweer en installatiebedrijven komen overal en zouden cijfers moeten doorgeven.''